براى آن كه مقارن چنان معانى نباشد . حديثِ « لَو أَنَّ أحَدَكُم أنْفَقَ مِثْلَ أحُدٍ ذَهَبَاً ما أدْرَكَ مُدَّ أحَدِهِمْ وَ لايُضيفُهُ » « 1 » از اين باب است . وَ قَد كان وَقَعَ لي مُتَرجِماً عَنْ لِسانِ مَنْ يَسْحَقُهُ : « 2 » زاهد هزار ركعت اگر مىكنى نماز * ما را به جاى آن همه يك آه داده‌اند حاصل الكلام آن كه مدار كلّى در ردّ و قبول به سبب معصيت و طاعت بر مراتب عمقى است . افتد كه - والعياذ باللَّه - معصيتى از شخصى صادر شود كه مردمان آن را خُرد شمرند امّا عليم خبير داند كه اقدام او بر آن از فرط بيگانگى و جفاكارى است و بدين سبب او را از نظر خود بيندازند و افتادهء ابد گردد . و چنين كس - و العياذ باللَّه - البته ايمانش و لو عند الموت مسلوب گردد و در دار الشّقا داخل اباعد جاويد بماند . و افتد كه از شخص طاعتى سر زند كه مردمان آن را خرد شمرند امّا عليم خبير داند كه اتيان او به آن ، از محض اخلاص و نيكو بندگى است بلا شايبهء رعونت و غرض و بدين سبب پذيرفته گردد پذيرفتگى كه ديگر رد در آن نباشد ، همچون پذيرفتگى اصحاب بدر كه به دان سزاوار خطاب « اعْمَلُوا ما شِئْتُم فَقَد غَفَرَ لَكُم » « 3 » شدند . و نشانه چنين كس است

--> ( 1 ) . اگر يكى از شما به اندازه كوه احد ، طلا انفاق كند ، هيچ گاه ثواب آنان را كه به كمترين مقدار ( مدّ / كمتر از يك كيلو ) بخشش كردند ( ولى همراه با اخلاص بود ) به دست نخواهد آورد - و از اين مقدار هم بيش‌تر نمىشود - . صحيح بخارى ، ح 3397 . در مصدر « و لا نصيفه » است . ( 2 ) . اين ( بيت ) براى من ترجمه‌اى است از زبان آن كه آن را سروده است . ( 3 ) . آنچه از اعمال ( نيك ) مىخواهيد انجام دهيد كه خداى شما را بخشيده است . صحيح بخارى ، ح 2758 . در مصدر « فقد غفرت لكم » است . توضيح : اين روايت بر فرض صحت اسناد آن مورد بد فهمى قرار گرفته است بدين گونه كه گويا هر آن كه در جنگ بدر حضور داشته تا آخر عمر هر چه انجام دهد گناهى بر او نوشته نمىشود ولى به قرينه روايات صحيح شيعى مقصودِ روايت انجام كارهاى نيك است نه كارهاى ناپسند و گناه .