الشيخ البهائي العاملي
شرح زندگى 16
كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهاء الدين محمد العاملي ( فارسى )
او فاضلترين مردم روزگار بود ، بلكه در پارهيى از دانشها يگانه بود و بتصوف ميل بسيار داشت . صاحب مطلع الشمس ميگويد : علامه محبى مصنف خلاصة الاثر او را از اهل سنت شمرده و گويد چون بدمشق رسيد كتابى را كه در تفسير بنام شاه عباس نوشته بود بنام سلطان مراد خان عثمانى كرد . و در جاى ديگر گويد : مايل به فقر و سياحت بود و نيت حج كرد و سى سال در مصر و حجاز و عراق و شام سياحت نمود . ولى آنچه كه مسلم است و از آثار وى بر ميآيد ، شيخ پيرو اهل سنت نبوده است ، زيرا گذشته از اينكه او و پدران او از ديارى بودهاند كه مردم آن ديار از ديرباز پيرو حقيقى مذهب تشيع بودهاند ، وى را يكى از پايهگذاران و سازندگان بناى مذهب تشيع در عصر صفويه ميتوان دانست ، و نيز مناظرات وى با رهبران اهل سنت و پاسخهاى عالمانهى او به آنان در بيشتر تراجم وى ثبت شده است و اندكى نيز در كتاب الخزائن ذكر گرديده است . و اما در باب تمايل وى بطريقت تصوف شكى نيست زيرا وى در تصوف و عرفان زنده كنندهى روش گذشتگان بوده است و نخستين كسى است كه در عصر صفويه شريعت و طريقت را با يكديگر جمع كرده « 1 » و خويشتن را بمزاياى مختلف طريقت آراسته و از ماديات جهان روى در كشيده و به خدمت مردم پرداخته است « 2 »
--> ( 1 ) - چنان كه در كتاب موش و گربه اصولى از طريقت را كه با شريعت سازگار نيست مورد انتقاد قرار داده است . ( 2 ) - صاحب سلافة العصر گويد كه شيخ بسيار بخشنده بود و سراى عالى داشت و زنان و يتيمان بدانجا پناه ميبردند و چه بسيار كودكان كه در آن سراى شير خوردند و چه بسيار مردم كه از آن پناه جستند ، و وى بمردم بخشش فراوان مينمود ، و با آن همه تقرب ميل بپادشاه نداشت و بيشتر مايل به تنهائى و سياحت بود .