است كه او را از ديگر حيوانات و نباتات و جمادات امتياز مىبخشد ، و آن قوه‌ى نطق است . و آثارى كه به او اختصاص دارد و بر آن مترتب مىباشد همان ادراك معقولات است و تصرف بمقتضاى فكر و درايت در صنايع و شناختن خير از شر و پسنديده از ناپسند است . كارهاى او نيز از نظر تأثيرى كه در عاقبت او دارند به نيك و زشت تقسيم مىشوند كه بدان مستحق ثواب و عقاب مىگردد و لوح حقيقت او يا نقش سعادت دائم و يا شقاوت جاودان مىگيرد . و آن‌كس كه اين قوه در او تمامتر باشد ظهور كمالات از او ظاهرتر و آشكارتر خواهد بود ، و هرآن‌كس در بكارگيرى مقدمات فكرى ، به حسب عقل نظرى خود ، در راه شناخت خلق قوىتر باشد و همچنين در به كار گرفتن آلات بدنى به حسب عقل عملى در راه رهائى از وابستگىهاى دنيائى زورمندتر بوده و در بدست آوردن فضائل عملى و علمى ميل و رغبتى بيشتر داشته باشد ، بالا رفتن او از نردبانهاى كمال و دارا گشتن او فضائل و احوالى را كه موجب كارهاى نيكويند بيشتر خواهد بود و خاصيت انسانيت در او فراوانتر . گوهر ذات او كاملتر و او در واقع از ديگر افراد بنى نوع خود با هوش‌تر و عاقلتر است . و تفاوت ميان افراد انسانها نيز از تفاوت آنان در دارا بودن اين خاصيت و كمال و نقص آن در آنان آشكارا مىگردد . شروع آشكارى اين خاصيت انسانى در افرادى تحقق يابد كه علوم و فضائل را از راه آموزش فراگيرند و صنعتهاى سودآور را در اثر لطيف بودن اوهام و قدرت طبايع خود دريابند . برتر از اينان گروهى هستند كه در جستجوى فضائل عقلى مىكوشند و در معارف يقينى غوطه مىخورند و داراى عقلى كاملتر و تفكر و تأملى نيرومندترند . و برتر از همه مردمى الاهى هستند و مردانى ربّانى كه دانشهاى كشفى خود را از راه وحى و الهام از عقل فعّال مىگيرند ، يعنى آن ملكى كه حقائق را القاء مىكند و اخبار و احكام را بدون واسطه گشتن اين اجسام وحى مىنمايد .