سگ و پلنگ غضب و شهوت خران و گرسنگى گاوان و حيلتهاى شيطان و حقد و تلخى بخل . درينجاست كه « نفس لوّامه » مىگردد و خويشتن را بخاطر پايدارى برين آرامش و در آمن پنداشتن خود ازين دشمنان ملامت مىكند . پس در بيرون راندن از اندرون خويش طرحها مىافكند ، و چون ازين تخليه فارغ شود و خانه را از ناپاكىها پاك سازد ، به شعبه‌هاى ايمان - كه شمارشان بنابرآنچه در روايت آمده است شصت و اندى است - زينت نمايد . چنين نفسى « نفس مطمئنه » مىگردد و مصداق فرموده‌ى خداوند مىشود « 23 » : « اى نفس مطمئنّه راضى و مورد رضايت بسوى پروردگار خود بازگرد ، پس درميان بندگان من درآى ، و وارد بهشت من شو » . و اين نفس همان روح عقلى و قلب معنوى است ، جز اينكه حالات گوناگونى براى آن متصور است : در حالت اول « نفس أماره‌ى بالسوء » ( نفسى كه بسوى زشتى مىخواند ) مىباشد . و در حالت دوم همچنان‌كه بيان شد « نفس لوّامه است » . و در حالت سوم « نفس مطمئنّه » اش ناميم . درين حالت استقامت يافته و استوار مىگردد ، وقتى كه آفتاب يقين برمىآيد . و درين مرتبه « قلب » ناميده مىشود كه بعد از آن مرتبه‌ى « روح » است ، همان مرتبه‌ى ديدن حقائق عقلى و مشاهده‌ى معارف الهى ، و درين حال او را « نفس ملهمه » گويند . اينها شمارى از نشانه‌هاى محبّين خداى تعالى است كه بطور خلاصه از كتابهاى عرفا نقل كرديم ، تا چون ميزانى باشد آنان را كه خواهند عارفان و ابدال و مقربين را از كسانى كه خود را به آنان مانند مىكنند ، بازشناسند . كسانى كه رهرو راه شهوتهايند و بسته‌ى زنجيرهاى وابستگىها و اسير دست لشگريان شيطان ؛ و از جوار انوار خداوندى و ملكوتيان مقدس او دور گشته و به فرمانبرى ظلمات قوائى كه به اسفل سافلين فرواندرند ، گرويده‌اند .

--> ( 23 ) - يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً * فَادْخُلِي فِي عِبادِي * وَ ادْخُلِي جَنَّتِي . [ سوره فجر 89 / 27 - 30 ]