آن‌ها را مىشنوند و بسيارى از سخنان منسوب به بزرگمهر و انوشروان يا يكى از آن دو نيز بر همين طريق پرسش و پاسخ سامان يافته است « 1 » . در اين روش كه نزد گروهى از دانشمندان اسلامى نيز به كار آمده ، گاهى متكلم و مخاطب هر دو معلوم‌اند و گاه متكلم مجهول و مخاطب معلوم است ، يا به عكس و گاهى هر دو ناشناس‌اند « 2 » و گاه نيز يك مؤلف سؤال‌هايى طرح كرده خود به آن‌ها جواب مىدهد . « 3 » نوع سؤال و جواب در اين موارد متفاوت است و حتى گاه مطالب علمى يا شبه علمى به صورت سؤال و جواب مطرح مىشود . از خصوصيات اين نوع ادبى رعايت ايجاز و اختصار در سؤال و جواب و خالى بودن آن‌ها از حشو و زوايد است و اين صفت در ظفرنامه نيز مشهود است . در سخنان پند ، حكمت ، اندرز و مواعظ ، نظم دستگاهى ( سيستماتيك ) و انتظام افكار كمتر ، ديده مىشود و اغلب يافتن رشتهء پيوستگى و رابطهء منطقى گردآورى آن‌ها كارى دشوار است . آنچه در

--> ( 1 ) . رش : متن عربى سؤال و جواب بين آن دو يا بين مردى ناشناس و بزرگمهر ، گنجينهء معارف ، سال اول ، ش 6 ص 4 . كتاب المسائل منسوب به خسرو انوشروان منقول در الحكمة الخالده ( جاودان خرد ) ، چاپ بدوى ، قاهره 1952 ، ص 49 - 61 و نيز الحكمة الخالده ، ص 41 - 45 . ( 2 ) . مثلا : تحفة الملوك ، ص 92 : « از رسول پرسيدند . . » يا « حكيمى را پرسيدند . . . » ( 3 ) . مانند كتاب « فى البول على طريق المسألة و الجواب » مقالة از حنين بن اسحاق ( رش : ابن النديم ، الفهرست ، ص 294 ) و الكافى كناش بزرگ جبرائيل ابن عبيد اللّه بن بختيشوع ( در پنج مجلد ) كه آن را براى صاحب بن عباد كرد .