زياد بن خصفه زياد بن خصفه تيمى از خالصترين ياران امير مؤمنان و امام حسن عليهما السلام بود كه در تمامى صحنه‌هاى سرنوشت ساز دوران آن دو بزرگوار ، حضور چشمگير داشت . نقش زياد در صفّين پيكار صفين شاهد دلاوريها و جانبازيهاى زياد بن خصفه بود . امير مؤمنان كه هر روز فرماندهى را به ميدان نبرد مىفرستاد ، يك روز نيز زياد را به پيكار گسيل داشت . « 1 » زياد كه فرماندهى قبيله بكر بن وائل را عهده‌دار بود ، در برابر قويترين فرمانده دشمن - ذوالكلاع حميرى - قرار گرفت . جنگ سختى آغاز شد ، بطورى كه ترس از نابودى همه را فرا گرفت . زياد در اين لحظه از قبيله عبدالقبيس كمك گرفت و آنها پا در ركاب كرده ، مانند ابر سياهى وارد معركه شدند ، ذوالكلاع حميرى كشته شد ، ولى دشمن به فرماندهى عبيداللَّه بن عمر جنگ را ادامه داد كه عاقبت او نيز كشته شد . « 2 » هنگامى كه مرحلهء اوّل جنگ صفين به پايان رسيد ، برخى زمزمهء صلح را آغاز كردند . اميرمؤمنان گروهى از ياران برجسته خود را نزد معاويه فرستاد كه از جملهء آنها زياد بن خصفه بود . زياد در اين مأموريت چنان عمل كرد كه معاويه درصدد برآمد تا او را به سوى خود بكشاند . از اين رو ، به دو گفت : من از تو مىخواهم كه با خانواده و قبيله‌ات مرا در برابر على يارى كنى و من سوگند ياد مىكنم كه هرگاه پيروزى نصيب من شد ، هر يك از دو شهر ( بصره و كوفه ) را كه بخواهى به تو واگذار كنم . زياد پاسخ داد : من هرگز پشتيبان جنايتكاران نخواهم شد . سپس معاويه در حضور عمروعاص از عزم راسخ و يكدل بودن زياد تمجيد كرد . « 3 » پس از جنگ صفين ، امام در نامه‌اى به كارگزارانش دستور داد تا افراد قبيله ، فرزندانى كه به حد رشد رسيده‌اند ، بردگان و همپيمانانشان را براى جنگ با معاويه اعزام كنند . به دنبال آن ، معقل ، عدى بن حاتم ، زياد بن خصفه و حجر بن عدى در رأس چهل هزار جنگاور و شانزده هزار نفر از همپيمانان و بردگان آنها آمادهء نبرد شدند . « 4 »

--> ( 1 ) . الغارات ، ج 2 ، ص 637 ، انجمن آثار ملّى ( 2 ) . وقعهء صفين ، ص 297 ( 3 ) . وقعهء صفين ، ص 198 - 199 ( 4 ) . فصول المهمه ، ص 108