يارى آنها فرستاد و او را فرمانده كل قرار داد و فرمود : زياد فرمانده جناح راست و شريح فرمانده جناح چپ باشد . مالك نيز به آنها ملحق شد و با رشادت و دفاع آنها سپاه معاويه عقب‌نشينى كرد . « 1 » زياد بن نضر فرمانده پيشتازان سپاه امام على ( ع ) درباره حوادث مهم جنگ صفين مىگويد : در صفين همراه على ( ع ) بودم ، سه شبانه روز بدون وقفه مىجنگيديم تا آنكه نيزه‌ها شكسته شد و تيرها پايان يافت ، بعد با شمشير به جنگ پرداختيم و تا نيمه‌هاى شب درگير بوديم . در سومين روز گريبان يكديگر را گرفته و تن به تن جنگيديم . آن شب با همه نوع سلاح جنگيدم ، سلاحى نمانده بود كه با آن نجنگيده باشم . ناگزير به روى يكديگر خاك مىپاشيديم ، و با دندانها گاز مىگرفتيم تا هنگامى كه از جنگ باز مانديم . هر يك به ديگرى خيره شده و توانى براى مبارزه نمانده بود ، تا اينكه در پايان شب سوّم سپاه معاويه عقب نشينى كرد . « 2 » توصيه‌هاى امام على ( ع ) به زياد امام على ( ع ) در چند نامه‌اى كه به زياد بن نضر نوشته‌اند ، فرمانها ، دستورات و تاكتيكهاى نظامى خاصّى را تذكر داده كه بخشى از آنها چنين است : پيشتازان و طلايه‌داران ارتش ، چشمان و ديده‌بانان آنهايند ، و ديده‌بانان طلايه‌داران ، گشتيان آنهايند . . . گردانهاو دسته‌ها را از بام تا شام جز براى تمرين و آمادگى رزمى به راهپيمايى نكشانيد . . . نبرد شما در يكسو با دو سو باشد و ديده‌بانان خود را در بلندى كوهها و فراز نقطه‌هاى مشرف و بالاى تپّه‌ها بگماريد . . . چون شب فرا رسيد ، نيزه‌ها و سپرها را گرداگرد لشكر خود حصار دهيد و . . . « 3 » و در نامه‌اى ، زياد را كه منصب فرماندهى داده ، موعظه مىكند تا با افراد زير دستش به عدالت و تقوا رفتار كند . زياد نيز چنين مىگويد : اى اميرمؤمنان ، سفارشهاى لازم و كافى فرمودى ، ما هم آن‌ها را به جان خريديم ، ما به سيرهء تو خواهيم بود . رستگارى و پيروزى در به كار بستن فرمان شما و گمراهى و خوارى را در تضييع و بىحاصل نمودن پيمان تو مىدانيم . « 4 »

--> ( 1 ) . وقعهء صفين ، ص 152 ( 2 ) . وقعهء صفين ، ص 369 ( 3 ) . همان مدرك ، ص 123 ( 4 ) . المعيار و الموازنه ، ص 140 ؛ شرح نهج‌البلاغه ، ج 3 ، ص 191 ؛ تاريخ طبرى ، ج 4 ، ص 565