المسعودي ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
676
مروج الذهب ( فارسى )
319 درباره قاتل رستم خلاف است بيشتر بر اين رفتهاند كه قاتل وى هلال بن علقمه از تيم الرباب بود بطوريكه گفتيم بعضى ديگر گفتهاند قاتل وى يكى از بنى اسد بود به همين جهت شاعر بنى اسد عمرو بن شاس اسدى درباره اين روز ضمن اشعارى چنين گويد « از اطراف نيق سواران را بجانب كسرى كشانديم و دستهها فراهم شدند و رستم و پسران او را كشتيم كه اسبان خاك بر آنها ميافشاند هر جا با آنها برخورد كرديم گروهى از ايشان را بجا گذاشتيم كه سر رفتن نداشتند . » در اين روز ضرار بن خطاب درفش كاويان را كه از پيش گفتيم از پوست پلنگ بود و مرصع بياقوت و مرواريد و انواع جواهر بود از ايرانيان بگرفت و سى هزار دينار در مقابل آن گرفت قيمت درفش دو هزار هزار و دويست دينار بود . در اين روز در اطراف درفش كاويان بجز آنها كه گفتيم بهم بسته بودند ده هزار كس كشته شد . جمله كسان از متقدم و متأخر درباره سال قادسيه و عذيب اختلاف دارند بسيارى كسان بر اين رفتهاند كه سال شانزدهم بوده است و اين گفته واقدى و گروهى ديگر است بعضى ديگر بر اين رفتهاند كه سال پانزدهم بوده است بعضى نيز گفتهاند سال چهاردهم بوده است ولى محمد بن اسحاق بطور قطع گويد كه سال پانزدهم بود گويد در سال چهاردهم عمر بن خطاب بگفت تا در ماه رمضان نماز تراويح گزارند و بسيارى كسان از جمله مدائنى و ديگران گفتهاند كه عمر بسال چهاردهم عتبة بن غزوان را را به محل بصره فرستاد كه آنجا فرود آمد و شهر ساخت بسيارى كسان نيز گفتهاند كه بصره در بهار سال شانزدهم پى - افكنده شد و عتبة بن غزوان پس از فراغت سعد بن وقاص از جنگ جلولا و تكريت از مداين بدانجا رفت و هنگامى كه عتبه به محل بصره رفت آنجا را سرزمين هند ميگفتند و سنگهاى سپيد داشت و عتبه در محل خريبه فرود آمد . سعد بن ابى - وقاص نيز كوفه را بسال پانزدهم پى افكند و ابن نفيله غسانى آنها را به محل كوفه