درازترين خط روى زمين است همچنانكه منطقه البروج بزرگترين خط فلك است . عرض زمين از قطب جنوب تا قطب شمال است كه بنات نعش بدور آن ميگردد دور زمين بر خط استوا سى و شش درجه است ، درجه بيست و پنج فرسخ است و فرسخ دوازده هزار ذراع است و ذراع چهل و دو انگشت است و انگشت شش گندم است كه پهلوى هم چيده باشند و مجموع آن نه هزار فرسخ مىشود . در قسمتهاى گذشته همين كتاب در باب ذكر زمين و درياها و مبدأ رودخانه‌ها مقدار ميل و ذراع سياه را ياد كرده‌ايم زيرا در هر قسمت اين كتاب چيزهائى را كه در كتابهاى ديگران يافته‌ايم ياد ميكنيم و به همان ترتيب كه در كتابهاى آنها هست مياوريم نه اينكه از صحت آن اطمينان داشته باشيم زيرا مقدار ميل و ذراع و انگشت همانست كه سابقاً در باب ذكر زمين و درياها گفته‌ايم . از خط استوا تا هر يك از دو قطب نود درجه است و مساحت دايره عرض نيز چون دايره طول است . كسانى پنداشته‌اند كه آبادى زمين پس از خط استوا بيست و چهار درجه است و بقيه را درياى بزرگ گرفته است . همه مردم در ربع شمالى زمين زندگى ميكنند و ربع جنوبى به علت شدت گرما ويرانه است و در نصف ديگر زمين نيز كسى ساكن نيست و هر يك از دو ربع شمالى و جنوبى هفت اقليم دارد . سابقا در اين كتاب ضمن گفتگو از زمين و اقاليم سبع اين را ياد كرده‌ايم و گفته‌ايم كه بقرار گفته صاحب جغرافيا شمار شهرها چهار هزار و دويست شهر است اما در خصوص قبله مشرق و مغرب و شمال و جنوب شمه‌اى در اين باب در كتاب اخبار - الزمان آورده‌ايم . اين مطلب را از ابو حنيفه دينورى در كتاب خويش آورده و اين قتيبه آن را ربوده و بكتاب خويش بوده و بخويشتن نسبت داده و در مورد بسيارى از كتابهاى ابو حنيفه دينورى نيز چنين كرده است . اين ابو حنيفه از لحاظ علمى مقامى معتبر داشت بطليموس در كتاب المجسطى و ديگر متقدمان و هم كسانى كه پس از ظهور