الشيخ رسول جعفريان
989
صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )
اين هم از توفيق حضرت پادشاه است ، به جهت آنكه در اين زمان ، شرايط افتاء در غير حضرت استادى مفقود است و در اكثر كارهاى خود با حضرت علامى استادى ، مصلحت مىكند و سلوك نواب اشرف با آن علامةالعلمايى و سلوك استادى با نواب اشرف ، سلوك استاد است با شاگرد و شاگرد با استاد » . « 1 » در ماه رجب سال 1122 مير محمد باقر در مدرسهء چهارباغ شروع به مباحثه كردند « و در آن روز ، عالىحضرت مجتهد الزمانى ، متفرّد در جميع فضايل يگانهء زمانه امير محمد باقرا سلّمه اللّه تعالى شروع به درس كردند و جميع اهل فضل در آن مجمع حاضر بودند و نجبا و سادات و پادشاهزادگان و اهل كمال همگى حاضر شدند ، و پادشاه مقرّر فرمود كه اطعام پادشاهانه مرتب ساختند و اقسام تنقلات مهيا فرمودند . » او در ادامه مىافزايد كه مير محمد باقر ، اول از آقا جمال خواستند تا درس را شروع كرده و سپس « خود شروع كردند و به بيانى فصيح در كمال تنقيح درس گفتند » . « 2 » در اين سال اختلافى دربارهء روز تولد امام على عليه السلام پيش آمد ، كسانى روز هفتم شعبان را روز تولد مىدانستند و اكثريت كه مير محمد باقر نيز در شمار آنان بود روز سيزده رجب را صحيح مىشمردند . در اين باره مجلسى ترتيب يافت ، در آن مجلس آقا جمال و محمد باقر با هشتاد نفر ديگر ، روز سيزده رجب را برگزيدند و شاه نيز رأى آنان را ترجيح داد به اين ترتيب جشنى در اين روز برگزار شد » . شاه در ماه شعبان در باغ جديد فرحآباد مستقر شد « و امر نمود به جمعى از مقربان كه بناى خانه نمايند در حوالى باغ ، از آن جمله به عالىحضرت علامةالعلمايى مجتهد الزمانى ، مدرس مدرسهء جديد سلطانى امير محمد باقرا - سلّمه اللّه تعالى ؛ و آن عالىجناب با عدم رغبت حسب الامر الاعلى اطاعت را لازم دانسته ، ابتياع زمينى و عمارتى نمودند و مساوى ده جريب شاه آب از نهر سعادتآباد به آن فريد الدهرى و مجتهد الزمانى شفقت شد كه به آن ده جريب زمين موات كه احيا نمودهاند شرب شود . » در سال 1123 « به اعتبار كثرت اشتغال مجتهد الزمان و به اعتبار اين كه اكثر اوقات در خدمت نواب اشرف بايست حاضر شوند و فرصت مباحثه و مدارسه نمىشد » فرزند وى سيد محمد به نيابت پدر به تدريس در مدرسهء سلطانى پرداخت . « 3 » از ظاهر عبارت مؤلف تكملهء وقايع چنين بر مىآيد كه مير محمد باقر نخستين كسى بوده كه عنوان ملاباشى يافته است ، او مىنويسد : « در اواخر ماه ربيع الثانى سنهء 1124 در روز يكشنبه سلخ شهر ربيع الثانى ، نواب اشرف اعلى مقرّر فرمودند كه عالىحضرت مجتهد
--> ( 1 ) . خاتونآبادى ، همان ، صص 556 - 557 ( 2 ) . همان ، ص 559 ( 3 ) . همان ، صص 561 - 563