آن پرداختند . اين نقد در دو قسمت نوشته شده ، قسمت نخست آن در نوروز سال 1067 در اصفهان نوشته شده كه نويسندهء آن يك يسوعى ناشناخته است ، نسخه‌اى از اين قسمت در كتابخانهء لنين‌گراد ( ش 1121 ) موجود است . قسمت دوم آن با عنوان « مسيح » و « آلايش‌هايى كه بدانها آلوده شد آينهء حق‌نما - جواب بر كتاب مصقل صفا » ناميده شده است . « 1 » در فهرست ريو نيز كتابى با عنوان آلايش‌هاى مصقل صفا شناسانده شده است . « 2 » اثر ديگر سيد احمد در ارتباط با مسيحيت رسالهء كم‌حجم لمعات ملكوتيه است ؛ از اين رساله نسخه‌اى در كتابخانهء آية اللّه مرعشى موجود مىباشد . اين رساله بنا به گفتهء مؤلف چنين است : « در بيان بعضى از غوامض كتاب انجيل كه در بيان معناى كلمه و اقنوم الأب و اقنوم الابن و اقنوم روح القدس بر نحوى كه قابل انطباق بر باطن تأويل قرآن مجيد حضرت فارقليط باشد . » به هر روى اين اثر شامل يك بحث اشراقى در تفسير برخى مضامين انجيل و تطبيق آن‌ها با آيات قرآنى و كلماتى از حكما است « 3 » . ادبيات ضد مسيحى در دورهء شاه سليمان دورهء شاه سليمان صفوى نيز كه يكى از دوره‌هاى باشكوه و آرام عصر صفوى است ، شاهد تلاش‌هاى چندى در ارتباط با تبليغات مسيحى و ادب ضد مسيحى از سوى علما بوده است . دليل عمدهء اين امر فراوانى مسيحيان در اصفهان و تبريز و برخى از نقاط ديگر است . خود شاه نيز علاقه‌مند به اين بحث‌ها بوده و حتّى در اين زمينه پاى ارامنه را نيز كه معمولا كار تبليغى نداشته و به لحاظ منافع اجتماعى خود حاضر به شركت در اين مباحث نبودند ، به اين بحث مىكشاند . به گزارش در هوهانيان ، شاه سليمان پادشاه ايران با تشريفات مفصل از كليساى وانك بازديد كرد و با علاقه‌مندى دربارهء تصويرهاى قديسان منقوش در كليسا پرسش‌هايى كرد و نيز از حواريون مسيح و تثليث پرسيد . خليفه هوانس [ مشهور به نور جهان م 1715 ] نه تنها با كلمات و دانايى پاسخ داد ، بلكه كتابى هم در آن باره پرداخت كه يك صفحهء ارمنى و صفحهء ديگر آن فارسى بود كه آن را به شاه سليمان تقديم كرد و تعجب او از دانش هوانس بيشتر شد . . . عنوان نوشتهء وى اين بود : در سؤال و جواب شاه سليمان . « 4 » حكايت جالب ديگر آن است كه در اين دوره ، يكى از خليفه‌گان ارامنه در اصفهان به اسلام گرويد كه البته اقدام او از ديد ارامنه ، به فرصت‌طلبى و دنياگرايى تحليل و تعليل شده

--> ( 1 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى كتابخانه‌هاى ايتاليا ، صص 201 - 203 ( 2 ) . آرين ، قمر ، چهرهء مسيح در ادبيات فارسى ، ص 159 از : Rieu , ch , OP , cit , 405 / 1 ( 3 ) . اين اثر در سالنامهء « ميراث اسلامى ايران » 1374 چاپ شده است . ( 4 ) . درهوهانيان ، تاريخ جلفا ، صص 486 - 487