6 - الاربعين فى مطاعن المتصوفين اين كتاب ، يكى از آثار مفصلى است كه در آخرين دهه‌هاى دورهء صفوى تأليف شده است . كتاب يادشده به احتمال بسيار زياد ، از شخصى است كه نامش روى صفحهء يادداشت پيش از شروع كتاب آمده است . وى ذو الفقار بن الحاج على سلطان ملقب به كمال الدين است . وى كسى جز ملا ذو الفقار شاگرد معروف علامهء مجلسى و كتابشناس معروف دورهء اخير صفوى نمىتواند باشد . « 1 » اين احتمال از آن روست كه حواشى همه به خط ملا ذو الفقار است ؛ درست همان خطى كه نامهء درج‌شده در بحار ، خطاب به علامهء مجلسى با آن نوشته شده است ؛ اين ممكن است كه متن به درخواست ملا ذو الفقار ، توسط كاتبى نوشته شده باشد . شاهد اين مطلب آن است كه مطالب حواشى گاه در متن صفحات نيز آمده و آشكار است كه پس از استكتاب ، مؤلف مطالب افزوده‌اى را با متن نوشته شده تلفيق و صحافى كرده است . از اين كتاب كه شامل 160 برگ رحلى و مجلد اول كتاب ياد شده است ، نسخه‌اى با شمارهء 4578 در كتابخانهء مرعشى موجود است . در كنار آن ، حواشى مفصل و طولانى با خط ديگرى وجود دارد كه گاه صفحه‌اى را به طور كامل گرفته و با اوراق اصل كتاب ، صحافى شده است . مؤلف در اين كتاب ، كوشيده است تا آنچه كه در متون كهن به نوعى درباره صوفيه يا عقايد آنان آمده ، در اين اثر خويش گردآورى كند . به همين جهت ، اثر يادشده به لحاظ كتابشناسى نيز اثرى ارجمند است . مقدمه با نثرى مسجّع آغاز شده و ضمن آن ، هدف از تأليف اين رساله در بيان « مثالب مشايخ المبتدعه » شرح داده شده است . در همان مقدمه ، اشاره به شاگردى خود از علامهء مجلسى كرده و از او با عنوان باقر العلوم ستايش مىكند و مىگويد كه تأليفات وى به اندازهء بار يك شتر است ( برگ 2 ) . بايد توجه داشت كه برگ‌هاى نخست كتاب ، به صورتى نادرست صحافى شده است . در اين كتاب كه به عربى است ، متون فارسى نيز آمده و مؤلف نوشته است كه آن متون را ترجمه نكرده و به همان صورت حفظ كرده است ؛ چرا كه « فانّ الفارسية بيننا أيسر و أروج و فى البلاد اسير و اولج و المبتدى اليها أفقر و أحوج » ( برگ 8

--> ( 1 ) . قزوينى ، تتميم امل الامل ، ص 149 ؛ حسينى ، سيد احمد ، تراجم الرجال ، ج 1 ، ص 208 وى آن گونه كه در همين كتاب گفته است كتابى با عنوان « الزبر و البيّنات فى شرح الاعتقادات » گويا با عنوان « سفن النجاة » داشته است . اين كتاب در شرح اعتقادات علامهء مجلسى است . در نوشتار « كتاب و كتابخانه در دورهء صفوى » اشاره كرديم كه وى نامه‌اى به مرحوم مجلسى نوشته و در آن نام برخى از كتاب‌هايى را كه ايشان مىتوانسته در تدوين بحار از آن‌ها استفاده كند ، يادآور شده است .