الشيخ رسول جعفريان

559

صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )

ضد ابو مسلم نامه خوانى شوريد و زمانى كه كسانى به تبليغ بر ضد وى پرداختند ، جمعى از فضلاى آن زمان ، به دفاع از او برخاسته و در تأييد ديدگاه‌اش كه نظرى منفى نسبت به ابو مسلم خراسانى داشت ، هيجده رساله تأليف كردند . سه نمونه از اين رساله‌ها بر جاى مانده است كه ما آن سه رساله را در كتاب « قصه‌خوانان در تاريخ اسلام و ايران » به چاپ رسانديم . در برخى از اين رسائل ، به شدّت از ميرلوحى و مقام علمى او دفاع شده است كه آن‌ها را در اينجا تكرار نمىكنيم . آنچه در اينجا مهم است ، برخورد وى با تصوف است كه در آغاز چندان آشكار نبوده و به دليل فضايى كه در دههء پنجاه تا هفتاد قرن يازدهم هجرى در اصفهان حاكم بوده ، وى را مجبور مىكرده است تا در پردهء تقيه با مخالفان درگير شود . وى تحت عنوان مطهر بن محمد مقدادى ، يكى از آثار ملا محمد طاهر قمى را در رد بر صوفيان ، تلخيص و بر آن اضافاتى كرده است . نام اين اثر سلوة الشيعة و قوة الشريعة است كه بنا بر آنچه در ضمن شرح حال ملا محمد طاهر قمى خواهيم گفت ، مىبايست تلخيص كتاب توضيح المشربين و تنقيح المذهبين باشد كه از قضا خود آن كتاب نيز از ميرلوحى است . داستان آن كتاب چنين است كه ملا محمد طاهر قمى رساله‌اى در رد صوفيه مىنويسد . پس از آن ملا محمد تقى مجلسى رديه‌اى بر كتاب ملا محمد طاهر قمى نگاشته و بار ديگر ملا محمد طاهر قمى به پاسخگويى ايرادات از مجلسى اول مىپردازد . شخصى - كه كسى جز ميرلوحى نيست - آن سه متن را جمع‌آورى كرده ، محاكماتى ميان آراى آنان انجام مىدهد . حاصل اين مجادلهء علمى و محاكمه ، كتاب توضيح المشربين است . از اين كتاب دو تلخيص بر جاى مانده است ؛ نخست كتاب اصول فصول التوضيح كه در ضمن بحث از تلاش‌هاى ملا محمد طاهر از آن سخن نگفته و متن آن را چاپ خواهيم كرد . دوم كتاب سلوة الشيعة « 1 » از مطهّر بن محمد مقدادى كه همان سيد محمد ميرلوحى سبزوارى است . گويا تحرير مفصل‌ترى از اين اثر موجود است كه تسلية الشيعة و تقوية الشريعة ناميده مىشود . « 2 » آنچه مسلم است اين كه اين دو اثر ، چيزى بيش از تلخيص بوده و بيشتر به رساله‌اى مىماند كه بر پايهء رساله‌اى ديگر بنا شده است . در منابع تاريخى و رجالى موجود از آن روزگار تاكنون نامى از عالمى با عنوان مطهر بن محمد مقدادى برده نشده است . تنها آقا بزرگ بر اساس رسالهء سلوة الشيعة ، از وى در الروضة النضرة ياد كرده و نوشته‌اند : شايد وى از احفاد حسن بن محمد بن حسين . . . طحال مقدادى

--> ( 1 ) . ميرلوحى ، سلوة الشيعة و قوة الشريعة ، مجموعهء 4296 مرعشى . و بنگريد : فهرست كتابخانهء ملى ، ج 5 ، ص 292 مجموعهء ش 2204 ص 181 - 222 ؛ كتابخانهء آية الله گلپايگانى ، نسخهء شمارهء 1561 ( 2 ) . ميرلوحى ، تسلية الشيعة و تقوية الشريعة ، مجموعهء 3306 مرعشى .