از منبرىها و واعظانى كه بر منابر به تفسيق و تكفير افراد عالم و حكيم مشغول هستند ، اظهار نگرانى كرده است . وى كه حكيمان را مقدم بر مجتهدان قرار داده از حمله‌هاى غير منصفانه‌اى كه بر ضد حكيمان مىشود ، چنين ياد كرده است : اكثر اوقات ، جمعى از اهل حديث و فقه كه بيش از ظواهر بعضى آيات و احاديث نفهميده‌اند و به اعماق آيات شريفه و غوامض اسرار احاديث نرسيده‌اند ، طبقهء علماى حكمت را بالكليه انكار و تجهيل نمايند و در اين باب مبالغه از حد گذرانده‌اند . و بسيار باشد كه تكفير ايشان بالكليه نمايند و قائل به اسلام يكى از ايشان نشوند . » « 1 » ( 599 ) وى در ادامه ، با اشاره به اهميت موقعيت واعظان در راهنمايى عوام الناس ، از برخى از آنان كه براى تقويت دكان خود ، به ديگران مىتازند ، به بيان رفتار آنان در تفسيق و تكفير ديگران پرداخته مىنويسد : « اگر فاضلى نظرى در كتاب صوفيه جهت اطلاع بر مذاهب ايشان يا بعضى فوايد كه كم كتابى از آن خالى مىباشد ، كرده باشد ، گويند فلانى صوفى است و صوفيه همه كافرند ؛ و اگر كسى اطلاع بر كتب حكما و علوم فلسفى داشته باشد ، گويند فلان حكيم است و كافر است و ايمان ندارد و تلبيس‌ها كنند و تهمت‌ها زنند » . « 2 » نجيب الدين رضا تبريزى و تصوف يكى از رهبران صوفيهء ذهبيه در اين دوره ، نجيب الدين رضاى تبريزى اصفهانى ( 1047 - 1108 ) « 3 » است كه كتاب سبع المثانى او به چاپ رسيده است . « 4 » نجيب الدين رضا قطب صوفيان ذهبى و جانشين شيخ محمد على مؤذن خراسانى است . پس از وى شيخ على نقى اصطهباناتى و سپس قطب الدين نيريزى كه ديدگاه‌هاى سياسى وى را در نوشتارى مستقل در اين مجموعه آورده‌ايم ، به رياست ذهبيه رسيدند . « 5 » وى كتاب سبع المثانى را كه يكى از آثار منظوم است ، به عنوان مجلد هفتم مثنوى جلال الدين مولوى سروده و تاريخ سرايش آن سال 1094 است . « 6 » نجيب الدين رضا در اين كتاب ، آگاهىهايى دربارهء ضديت با تصوف در دورهء عباس

--> ( 1 ) . سبزوارى ، محقق ، روضة الانوار ، ص 599 ( 2 ) . همان ، ص 602 ، و بنگريد : ص 402 ( 3 ) . اين تاريخ بر حسب تحقيقى است كه اسد الله خاورى در كتاب « ذهبيه ، تصوف علمى - آثار ادبى » صص 287 - 289 انجام داده است . شرح حال مفصل او در همان‌جا صص 278 - 290 ، 516 - 525 آمده است . ( 4 ) . بنگريد : آقا بزرگ ، ذريعه ، ج 12 ، ص 130 . در آنجا به خطا سال درگذشت او 1075 آمده است . ( 5 ) . شيرازى ، محمد معصوم ، طرائق الحقائق ، ج 3 ، صص 216 - 217 ( 6 ) . نجيب الدين رضا ، سبع المثانى ، ص 384