آن را قبول نداشته و توجيهاتى براى آن عرضه مىكند . « 1 » برخورد ديگر ، در عرصهء اخذ فتوا از علما ، در مواجه با فرقهء مقابل بوده است كه به لحاظ تبعات آن ، كارى بسيار خطرناك بوده است . پيش از اين به كوشش سلطان سليم براى گرفتن فتوا بر ضد شيعيان و جواز قتل آنان مطالبى را آورديم . در اينجا بايد بيفزاييم كه فتاوى داير بر تكفير ، در هر دوسوى فراوان است . به دنبال تكفير ، فتواى وجوب به قتل ، بلكه افزون‌تر از آن ، ارجحيّت قتل اينان ، بر قتل كفّار حربى ، به راحتى صادر مىشد . يك نمونه مهم در ميان آثار مذهب ديگر رسالهء الاحكام الدينية است كه متن آن را در همين مجموعه چاپ كرده‌ايم . در ميان شيعه هم كسانى بوده‌اند كه در اين وادى سير كردند . مستند آنان نيز اين بود كه مخالفان ، اهل بيت را اذيّت كرده و آن‌ها را از حقوقشان محروم كرده‌اند . امير حسين مجتهد عاملى كركى از علماى مهاجر جبل عامل به ايران است كه از زمان شاه طهماسب تا زمان شاه عباس اول نفوذى درخور داشت . در شمار تأليفات وى يكى جواب من سأله عن نجاسة اهل السنة و حرمة ذبيحتهم است . يكى ديگر از آثار وى نقض دعامة الخلاف فى كفر عامة اهل الخلاف است . نوشتهء ديگر او جواب استفتاء السلطان فى نجاستهم است . افندى بازهم اشاره مىكند كه : و له رسالة وجيزة فى بيان حال أهل الخلاف فى النشأتين و حكم فيها بكفرهم بل بنجاستهم . « 2 » مولا حيدر على رساله‌اى در اثبات كفر مخالفين نوشت ، « 3 » و در برابر آن ، حاج محمد زكى قرميسينى - كرمانشاهى - رساله‌اى با عنوان الرد على مولانا حيدر على فى تنجيس غير الامامى و اخراجهم عن الاسلام نوشته است . « 4 » ملا حيدر على شروانى كتابى با عنوان الاسلام و الايمان نوشت و خواست نشان دهد كه منكر ولايت ائمه ، منكر توحيد و نبوّت ، و از اسلام بيرون است . در برابر وى ، زين الدين علىّ بن عين على شريف گلپايگانى كتابى با عنوان العجالة فى رد مؤلف الرسالة نوشت و بر آن بود تا اثبات كند ، اهل مذهب ديگر ، مسلمان هستند و حكم كفر بر آن‌ها جارى نيست . « 5 » اين بحث تا پايان دورهء صفوى همچنان مطرح بود . جزائرى صاحب الاجازة الكبيره كتابى با نام رسالة فى مال الناصب و انه ليس كل مخالف

--> ( 1 ) . ابن طاووس ، الاقبال بالاعمال ، ج 3 ، ص 113 ( 2 ) . افندى ، همان ، ج 3 ، ص 66 - 67 ( 3 ) . قزوينى ، عبد النبى ، تتميم امل الامل ، ص 138 ( 4 ) . همان ، ص 168 ( 5 ) . اين دو رساله در مجموعهء شمارهء 4950 كتابخانهء مرعشى ( فهرست ، ج 13 ، ص 148 - 150 ) موجود است .