طبعا ايران مستقل سهيم بودند . اين تركان كه در اوائل ، در برابر تاجيكان قرار داشتند ، به مرور ايرانى شدند و در عمل ، از دولت ، فرهنگ و ملتى حمايت كردند كه به سرعت ، به عنوان يك واحد سياسى مستقل ، از لحاظ جغرافيايى ، سياسى و مذهبى در بخش مركزى و غربى آسيا درخشيد . در اين دوره ، هويّت ايرانى ، طراحى جديدى يافت كه مىتوان از آن با عنوان « مسلمان شيعهء ايرانى فارسى زبان » ياد كرده و آن را بر بيشتر ساكنان ايران زمين تطبيق كرد ؛ چه ، حتى سنيان ايران نيز ، گرايش شيعى داشته و دارند ؛ چندان كه ، در مقياس زبانى ، ساكنان ايران زمين ، به رغم داشتن زبان بومى ، فارسى را مىخوانند ، مىفهمند و گاه در قالب آن مىنويسند و حتى شعر مىسرايند . تفاوت عمدهء ايران صفوى با دورهء پيش از آن ، در نقشى بود كه اين بار ، مذهب شيعه در هويت جديد بر عهده داشت . تا پيش از دولت صفوى ، مذهب در ايران ، مجموعه‌اى آميخته از سه گرايش تسنن ، تصوف و تشيع بود . به لحاظ توده‌اى ، سراسر ايران تحت سلطهء خانقاه‌ها بود . دولت‌ها به طور غالب سنّى بودند و فقه و قضاوت نيز ، تحت سيطرهء عالمان اهل سنت بود . در اين دوره ، بجز در چند شهر ، خبرى از فقه و فكر و آداب و رسوم شيعى نبود . اين بار ، زمانى كه در دورهء صفوى تشيع رسميت يافت ، رواج مذهب جديد ، تنها به مثابهء نشر يك مذهب سادهء همانند مذهب حنفى يا شافعى نبود ، بلكه به همراه آن ، فلسفهء سياسى خاصى مطرح شد . براى مثال ، انديشه‌هاى فلسفى و كلامى در ايران كه تحت سلطهء اشعرىگرى ، به حيات ضعيف خود ادامه داده بود ، در اين دوره ، رواجى تمام يافت ؛ و مهم‌تر آن كه ، مذهب تشيع ، در طرز تلقى مردم از هر جهت ، تأثير ويژه‌اى از خود بر جاى نهاد . به هر روى ، دولت صفوى ، طى دويست و سى سال ، تنها جهانگيرى نكرد - كه خيلى زود ، به اجبار دشمنانش در شرق و غرب ، از رويّهء جهانگيرى ، دست برداشت - در عوض كوشيد تا با جهاندارى نيرومند و جهت‌دار خود ، تمدن ويژهء خود را بسازد ، تمدنى كه از هر حيث ، لوازم مورد نياز خود را به همراه دارد . طبعا اقتباس از گذشته و كشورهاى معاصر فراوان بود ، اما از حيث فكرى ، علمى ، اجتماعى و اقتصادى ، روزگار صفوى اصول خاص خود را داشت و به عنوان يك دولت خلاق و مبتكر مطرح بود . در يك جمله مىتوان ، دورهء صفوى را نقطهء قوّت تاريخ كشور ما به حساب آورد ؛ چرا كه وقتى دولت صفوى قوام گرفت ، و آن‌گاه كه تثبيت شد ، تحوّل عميقى را در ايران آغاز كرد و گرچه اين تحول با ابزارهاى سنتى صورت مىگرفت ، اما سبب شكوفايى همه‌جانبه در ايران شد . آبادى ايران از لحاظ اقتصادى در دورهء صفوى بسيار قابل توجه است ؛ هم چنان كه به لحاظ فرهنگى و ساخت و بازساخت آثار تاريخى ، از هر حيث يادآور دورهء