شدت گرمى [ از ] آب اصلى حمام نيز گرمتر است و بهيچ‌وجه احتياج به آتش و گلخن ندارد . حوض‌ها ساخته‌اند كه در آن حوض رفته آب گرم از لوله داخل حوض مىشود . بمحض اندك شست‌شوئى بدن ملايمت و نرمى بسيار بهم مىرساند . اما آب مذكور اندك تلخ و شور است . خانه و كاروانسرا و ميدان و دكاكين و بازار از هر صنف از اصناف و چندين كليسا و مسجد و سيرگاه بسيار دارد كه تمام را دو طبقه و سه طبقه از چوبهاى بسيار بلند قطردار ساخته‌اند . در آنجا ارمنى و گرجى و اروس ساكن ميباشند ، و قليل مسلمانى نيز در آنجا هستند . كثرت خلق بسيار است . اصل قلعهء تفليس در ميان درهء واقع است . دو سه طرف آن كوه و يكطرف قليل جاى كوى دارد . سمت شمال و قبله باغات و بساتين و اشجار بسيار دارد كه تمامى مثمر و هر ميوه به عمل مىآيد . خاصه انگور كه اقسام مختلف در آنجا ملاحظه شد . در آن سمت آبى از بالاى كوههاى متصل بهم جارى است كه در آن مكان حوض بزرگى ساخته‌اند و تماشاگاهست . همان آب كفايت جميع بساتين ، بلكه بعضى از زراعت آنها را مىكند . ديگر رودخانهء كريز در آنجا واقع است كه از يك سمت شهر مىگذرد و نهرى از آنجا بريده كه داخل شهر كرده‌اند ، و از وسط شهر مىگذرد و پل چوبى روى آن بسته عبور مىنمايند ، آب مذكور غالب اوقات گل‌آلود ، اما گوارا و خوش‌طعم است . تند ميرود . بعضى جاها به قدر پنج قد آب دارد و بعضى كمتر دارد ، و غالب كارسازى اهل آنجا از آب رودخانه است . اصل حصار قلعه و بروج آن چندان استحكامى ندارد . و بعضى از آن خراب و منهدم است . قدرى از حصار قلعه در روى كوه ساخته شده ، كه كم‌كم به زير آمده متصل به زمين شده است . در ميان قلعه كوهى واقع است برسر آن كوه خانهء ايرلكى خان والى بطريق قلعه چه [ كذا ] ساخته شده و چشمه آبى در آنجا دارد . حال قدرى خرابى بهمرسانيده . از اوقاتى كه تفليس به تصرف روس درآمده و والىزاده‌هاى آنجا را با كوچ و بنه كوچانيده به پتربورغ برده‌اند . اين قلعه چه ، محبوس خانهء روسيه است . هركس كه مرتكب غلطى مىشود به امر صاحب اختيار آنجا ، او را در آن قلعه چه برده حبس مينمايند . و سالدات مستحفظ در آنجا گذاشته متوجه ميشوند و قليل آذوقه به او ميدهند تا اينكه در همانجا بر طرف مىشود . و نعش او را بيرون آورده بجاى ديگر برده دفن مىكنند . از بناهاى روس در آنجا خانهء سردار روس و دار الشفا و توپخانه و قورخانه و قليل مكان‌هاى ديگر است كه در خارج قلعه هر يك به قدر دو هزار قدم ، سه هزار قدم فاصله ساخته‌اند . خانهء نشيمن سردار بطريق آئين فرنگ دو سه طبقه ساخته شده ، پنجره‌هاى آينه در اطراف دارد ، و در طبقه اول سردار و من تبعه او ساكن ميباشند . در زير طويله و انبارها و مكان عمله‌جات او مىباشد . چون در تفليس چوبهاى بسيار بلند قطردار بسيار بهم ميرسد پارهء مكان‌هاى ديگر به‌جهت كشيك‌خانه و نشيمن قشون ساخته‌اند . دار الشفا و خانه به جهت توپخانه و قورخانه و انبار اسلحه نيز در همان حول‌حوش بنا كرده‌اند . بسيار مكان‌ها به جهت تغيير هوا و سير و صفاى تفليس نيز در خارج قلعه ساخته‌اند . در كمر كوه مقابل قلعه بقعه‌اى ساخته‌اند ، ميگويند مدفن شيخ صنعان است . اما غالب بزرگان و اعيان « ديگر در آنجا مدفون مىباشند . و اعيان روس كه در تفليس مىباشند بلكه تمامى آنها و سالداتى كه هميشه در اصل قلعه خانه و مكان دارند بعضى مختصه و برخى در خانه‌هاى