[ پيش درآمد ] [ نسخه‌شناسى كتاب ] عصر قاجار يكى از دوره‌هاى مهم تاريخ ايران است . در اين دوران ، رويدادهاى گوناگون و مهمى در تاريخ ايران و جهان روى داده است . در اين روزگار است كه دامنه علم و صنعت در جهان رو به توسعه سريع گذاشته ، و در بيشتر مظاهر زندگى بشر تغييراتى پديد آمده است . كشور ما نيز در اين روزگار رابطه خود را با جهان خارج بيش از پيش توسعه داده و با برخى از فنون جديد آشنائى پيدا كرده است . برخى از جوانان كشور ما در همين روزگار براى فراگيرى علوم و فنون جديد از قبيل طب جديد ، مهندسى ، زمين‌شناسى ، توپ‌ريزى و غيره جلاى وطن كرده‌اند . برخى از زمامداران و رجال كشور نيز دست به سير و سياحت زده و با پيشرفت فنون جديد آشنايى يافته‌اند . در همين اوان برخى از كشورهاى جهان دست به توسعه‌طلبى و افزون‌خواهى زدند . در سر اين آرزوها چه خون‌ها كه نريخت و چه زيان‌هاى اجتماعى و اقتصادى كه به بار نيامد . كشور ما نيز به‌سبب موقعيت خاص جغرافيائى و منابع طبيعى سرشارش ازين زيان‌ها و دست‌يازىهاى توسعه‌طلبان و افزون‌خواهان بر كنار نماند . در اثر همين رويدادها ، قسمت‌هاى مهمى از خاك كشور عزيز ما از ما جدا شد . و براى آسايش بعدى تن به امضاء پيمان‌هاى سراپا زيان و ضرر داديم كه بررسى علل و چگونگى هر يك از آن‌ها از حوصله اين مختصر بيرون است . اما به‌طور اختصار به وضع ايران در جنگ اول ايران و روس كه در اين نوشته موضوعيت دارد اشاره‌اى مىكنيم تا خواننده با زمينهء تدوين اين كتاب آشنائى داشته باشد . نخست يادآور مىشويم كه از ابتداى تشكيل سلسله قاجاريه يك رشته تحريكاتى به وسيلهء عمال انگليس در ايران و برخى از كشورهاى هم‌جوار هر روز به وجود مىآمد . اين نكته روشن است كه تحريكات پىدرپى انگليس‌ها به چه علت و سببى به‌ظهور مىرسيد . دولت بريتانيا از دوران پادشاهان صفوى در ايران نفوذ سياسى پيدا كرده بود و از ظهور سياست دول ديگر در ايران به خصوص دولت فرانسه و روسيه نگران بود . بنابراين بيشتر تحريكاتى كه در دوران سلطنت آغا محمد خان ، فتحعلى شاه ، و حتى محمد شاه و ناصر الدين شاه در ايران روى مىداد تقريبا سرچشمه آن‌ها از طرف امپراطورى انگليس بود . اين مسئله در معاهده‌هاى آن روزگار به خوبى آشكار است . علتش نفوذ استعمارى