ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

پيش درآمد 54

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

آورد . مضمون اينكه چون ، اهالى آذربايجان از مطلق حواله‌جات ديوانى ، خاصه صادرات معاف و مسلم مىشوند يكصد تومان وجه نقد به جهة ابتياع سيورسات منازل عرض راه از آقكند الى تبريز عنايت شده آن وجه را بازيافت و به مصرف سيورسات خود رسانيده منزل به منزل روانهء تبريز شده باشند » « 1 » . ميرزا هادى اضافه مىكند هنگامى كه نزديك تبريز رسيديم : « نواب اشرف در خارج شهر تبريز به‌عزم رفتن خوى چادر زده ، در آنجا نزول اجلال فرموده‌اند بعد از استماع اين خبر صاحبى ايلچى قرارداد نمودند كه بنه و ايتام را روانه شهر كرده ، خود به سلام نواب اشرف و الا رفته باشند . . . » « 2 » . در چادر جناب صاحب اعظام قائم‌مقام فرود آمدند » « 1 » بارى به اندك توقف در آنجا صاحبى ايلچى را نواب اشرف احضار بحضور فرمودند . بعد از زمانى شيرينى و ميوهء بسيار از سركار قائم‌مقام آوردند و ميرزا محمد على منشى [ نائينى ] كه از جملهء مقربان ابن سركار و اوصاف حميدهء ايشان پيش تكرار شد . . به ديدن آمدند . » « 3 » اين روز در تبريز از صاحب اعظام قائم‌مقام و ديگران مسموع صاحبى ايلچى گرديد كه از راه اسلامبول و غيره به تواتر خبر رسيد كه اهالى فرنگ و روس و انگريز و سايرين ، جمعيت كرده برسر ناپليان رفته چهار ماه است كه شيرازهء سلطنت و اساس او را از هم پاشيده و او را در جزيرهء آلب فرستاده . . . از استماع اين خبر حال صاحبى متغير شده فرمودند كه كار بر ما دشوار شد و روس هوا به هم خواهد رسانيد » « 3 » روز 16 رجب عباس ميرزا به جانب خوى حركت مىكند و هيأت ايلچى روز 21 رجب از تبريز روانه خوى مىشوند . و بار ديگر در خوى با عباس ميرزا و قائم‌مقام ملاقات مىكند . اول شعبان از خوى حركت مىكنند و عازم ايروان مىشوند و پس از سه روز به همراه موريه ايروان را ترك مىكنند و روز 5 شنبه دهم شهر شعبان 1229 وارد خاك تفليس و وارد حمام‌لو مىشوند . در حمام‌لو از ايلچى و همراهانش استقبال رسمى به عمل مىآيد و جنرال بساناويچ و برادرش و سردار كل سپاه روسيه ليندنايه نيز از او استقبال مىكنند پس از حركت از قراكليسا و لورى روز 15 شهر شعبان وارد شهر تفليس مىشوند . اما در دو فرسنگى جنرالان روسى و جمع كثيرى از جنرالها و سرهنگها واعزه و اعيان روس از آنها استقبال ميكنند ميرزا هادى مىنويسد : « آقابيك دربندى كه روز پيش از همراهى ايلچى انگريز معاودت به تفليس كرده و به استقبال صاحبى ايلچى آمده بود در آن مجلس به امر ديلماجى قيام مىنمود » « 4 » يكى از چهره‌هائى كه در اين سفر همه‌جا خود را به‌عنوان مهماندار ايلچى معرفى مىكند ، اين آقا بيك دربندى است كه ايلچى پيوسته از خوى و خصلت او در عذاب است « 5 » ژنرال رديشچوف در تفليس مهمانى بسيار بزرگى به افتخار ورود ايلچى و همراهانش ميدهد و بسيارى از بزرگان و اعزه شهر را دعوت مىكند كه اين قسمت يكى از بخش‌هاى دلكش و جالب اين كتاب است

--> ( 1 - 2 ) - همين كتاب 10 ( 3 ) - همين كتاب ص 13 . ( 4 ) - همين كتاب ص 25 . ( 5 ) - براى اطلاع بيشتر از چگونگى خصوصيات روحى و اخلاقى آقا بيك دربندى نگاه كنيد به صفحهء 30 و غيره .