ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 44
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
ابو الحسن شيرازى مأمور پيامى براى سفير انگليس بود و پيش از آنكه او به اصفهان برسد او عازم اصفهان شد . بالاخره جونز وارد تهران شد و پس از ملاقات و گفتگو با فتحعليشاه موفق به عقد « پيمان دوستى و اتحاد » با ايران شد و ميرزا ابو الحسن خان براى امضاء اين پيمان به همراه موريه عازم لندن گرديد . آقاى طاهرى مىافزايد « جونز دو ماهى از دوران اقامتش را در اواخر سال 1224 ه . ق در اردوى فتحعليشاه گذرانيد بنابه دعوت شاه قاجار وى با كارمندان سفارتش ابتدا به چمن سلطانيه و از آنجا به چمن اوجان رفت و در آنجا بود كه وى براى نخستينبار دو تن از فرزندان ارشد شاه ، محمد على ميرزا و عباس ميرزا را ديد . » « 1 » و هنگامىكه از چمن سلطانيه عازم چمن اوجان شد ، خسرو ميرزا فرزند لطفعلى خان زند را ملاقات كرد . آقاى طاهرى اضافه مىكند « در زمستان آن سال نامهء ديگرى از لردمينتو در تبريز بهدست جونز رسيد كه وى را مجددا امر به ترك خاك ايران مىكرد . ضمنا در همان نامه براى مزيد آگهى وى گفته شده بود كه طبق دستور فرماندار كل هندوستان تا ورود ژنرال ملكم به ايران جراح شركت هند شرقى ، مستر جوكس مراقب منافع حكومت هند در ايران خواهد بود . » « 1 » بدنبال اهانتهاى لردمينتو جونز تقاضاى استعفا از جورج سوم كرد . در همين اوان خبر رسيد كه ملكم وارد ايران شده است . اما جونز حاضر به ملاقات با وى نشد . و ضمنا از لندن خبرى رسيد كه پادشاه انگلستان با استعفاى جونز موافقت كرده و بجاى او سرگور اوزلى را سفير فوق العاده خويش و وزير مختار بريتانيا در تهران كرده است . جونز بدنبال ورود ملكم كه ( براى سومين بار ) وارد ايران شده بود ايران را ترك كرد و تنها معاهدهاى كه در مدت سفارت او در ايران انجام گرفت معاهده « پيمان دوستى و اتحاد » بين ايران و انگلستان بود . از مأخذ يادشده ، دربارهء جونز پيداست كه وى نسبت به ديگر كارگذاران بريتانيا مورد بىمهرى مردم ايران نبوده و در او به چشم محبت مىنگريستهاند . اين نكته را نيز ميتوان از سوادنامه عباس ميرزا ، در جواب مكتوب « 2 » جونز به خوبى بازشناخت . اين نامه به خط و انشاء سيد الوزرا ميرزا ابو القاسم قائممقام فراهانى است كه متن آن بهقرار زير است . « در ذريعهء آداب ترجمانى كه مشعر از حسن صداقت و خلوص نيت و اظهار شوق خود ، بحضور ما قلمى و انفاد داشته بود ، به ابلاغ عاليجاه ، جلالت و نبالت دستگاه ، فخامت و مناعت همراه ، سفير فرزانهء آگاه ، داناى دقايق سفارات ، سرگوراوزلى ، بارونت ايلچى بزرگ آن دولت رسيد و موجب مزيد اعتقاد ما به حسن صداقت و صفاى اخلاص و صدق نيت و كمال غيرت آن عاليجاه ، گرديد . عاليجاه ايلچى مشاراليه نيز شرحى مفصل از خوبى و خشنوديهاى آن عاليجاه ، از ما كه نزد او و جاهاى ديگر محض نيكى ذات و خوبى صفاى خود اظهار كرده بود مذكور نمود و مهيج مواد محبت و التفات ما نسبت
--> ( 1 ) - همان كتاب ص 366 . ( 2 ) - مكتوب جونز بهعنوان عباس ميرزا به توسط سرگوراوزلى جهت عباس ميرزا ارسال شده است .