ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
249
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
خاصان پادشاه ، در سر راه صاحبى ايلچى آمده ، هريك احترامى تازه و تعارفى بىاندازه به عمل مىآورد . صاحبى ايلچى نامهء همايون شاهنشاه عالمپناه را با نامهء نواب ولى عهد دولت عليهء ايران در سر دست گرفته داخل اصل خانه شدند . و از چندين پلهء بسيار گذشتند . همهجا ساز و نوا مىنواختند و سالدات و كشيكچى كواردى ايستاده اكرام و احترام مىكردند . تا اينكه از چندين اوطاق و مكانهاى عالى گذشته به اوطاق وسيعى كه كمال زينت و آرايش داشت رسيديم . در آنجا بزرگان و سرايداران سراى پادشاهى بودند . بر سر راه آمده ، صاحبى ايلچى و همراهان با هدايا ، داخل آنجا شديم و اسباب هدايا را در روى ميزها گذاشتيم . صاحبى ايلچى در مكان مخصوصى قرار گرفتند . پيشخدمتان و خدمههاى سراى پادشاهى آمده ، قهوه و چاى « 1 » و شيرينىآلات به آئين تمام آورده ، قليلى صرف شد . پادشاه صاحبى ايلچى را در خلوت خاص خود طلبيده ، صاحبى ايلچى نامههاى شاهنشاه عالمپناه ، و نواب ولى عهد را بر سر دست گرفته با دو نفر همراهان وارد اوطاق شديم كه آن را ديوانخانهء پادشاهى مىناميدند . و تخت پادشاه در صدر آنجا گذاشته بود . زينت و وسعت و اسباب و چهلچراغها و ساير اثاث « 2 » اين مكان از ساير مكانها بيشتر و بهتر است . در آنجا پادشاهزادگان قرالها كه به جهت گرفتن همشيرههاى پادشاه آمده بودند و تمام ايلچيان قرالها و همگى بزرگان و اعزه و اعيان روس حضور داشتند . صاحبى ايلچى كه وارد شدند هر يك جداگانه پيش آمده ، لوازم حرمت و عزت و تعارف بجاى آوردند . از آنجا گذشته داخل خلوت پادشاه شديم . پادشاه ايستاده بود ، و كلاه از سر برداشته بود . نسلرود وزير و نكرى ترجمان نيز حضور داشتند . صاحبى ايلچى تعظيم و تكريم بجا آوردند و نامهها را پيش بردند ، پادشاه هم چند قدم پيش آمده به اعزاز تمام به دست خود نامههاى مبارك را از روى دست صاحبى ايلچى برداشته و به دست نسلرود وزير خود داد . او برده ، در روى صندلى زرنگارى گذاشت . صاحبى ايلچى مباركباد مصالحهء دولتين عليتين و قلعوقمع ناپليان را به زبان انگريزى بيان نمودند . پادشاه ، در جواب نيز بسيار اظهار رضامندى و خوشنودى از مصالحهء ميمونهء دولتين و دوستى و اتحاد خود با دولت عليهء ايران نمود و تلطف بسيار به صاحبى ايلچى به عمل آورده ، و نويدهاى كلى داده كه همگى از مراتب رأفت و اظهار محبت و سخنانى كه او بيان مىفرمود كمال اميدوارى و خوشوقتى بهمرسانيديم . بعد از بيان سخنان بسيار كه از جانبين به زبان انگريزى وقوع يافت ، صاحبى ايلچى را مرخص ساخته از آنجا بيرون آمديم و با جمعى از بزرگان و اعيان روانهء مكان زن پادشاه گرديديم . و پادشاه و نسلرود وزير لاغير ، به جهت ملاحظهء اسباب هدايا به آن مكانى كه آنها را در روى ميزها چيده و گذاشته بوديم رفته بودند ، و به دقت ملاحظه كرده بودند . صاحبى ايلچى به ورود منزل زن پادشاه ، نامهاى كه از جانب حرم محترم عليه به جهت
--> ( 1 ) - متن : چاهى . ( 2 ) - متن : اساس .