ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
192
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
تمامى كمال عزت و احترام نسبت به صاحبى ايلچى مبذول داشتند . و بعد از صرف غذا هر يك به مكان خود معاودت كردند . همين روز كشيش بزرگ دولت روس ، كه جميع كشيشان و پيشوايان و كليساها تمام در دست او مىباشند ، و مرد معمر با سياستى مىبود ، به گاريت شش اسبه سوار گرديده به ديدن صاحبى ايلچى آمده ، و بسيار اظهار دوستى و تعارف نموده ، او هم در خانهء گراف موعود بود . به اتفاق روانهء آنجا شدند . ديگر امرى كه توان تحرير نمود واقع نبود . يوم يكشنبه بيست و چهارم : صبح بساناويچ و رونيف مهماندار كه به جاى او برقرار شده خدمت صاحبى ايلچى آمده ، مذكور نمودند كه ناپليان طغيان كلى نموده و با استعداد تمام ، به دعواى اشخاصى كه در آنجا جمع شدهاند ، آمده است . بعد از اظهار اين خبر به منزل خود رفتند . اين روز به جهت نه نفر از ايتام مأمورين ايران ، نفرى پنج تومان انعام از دولت روس آوردند . صاحبى ايلچى از اين حركت آنها بسيار متغير گرديدند . و ايتام مذكور نيز وجه را در پيش روى حاملان انداخته برنداشتند ، و پس دادند . آنها هم نظر به لئامت ذاتى غنيمت شمرده برداشته به منزل خود رفتند ، و صاحبى ايلچى در همين روز علاوه بر مواجب و رخوت و بالا - پوش و اسباب كه به آنها داده بودند ، به قدر سيصد چهارصد تومان وجه و رخوت به دوازده نفر مأمورين ايران از خود انعام كردند ، و امورات آنها را مضبوط نمودند كه يوم بعد از آنجا حركت و روانهء ايران شوند . ديگر امرى واقع نبود و به طريق ساير روزها گذشت . دوشنبه بيست و پنجم و سهشنبه بيست و ششم و چهارشنبه بيست و هفتم : يك روز صاحبى به ملاحظهء كتابخانه رفته در آنجا خانهاى بود و جمعى سرايدار و بزرگان مستحفظ بودند . كتابهاى بسيار و تواريخ به خط هر فرنگ و هر جا به اقسام مختلف الى غير النهايه در آنجا بود . قرآن مجيد هم در آنجا داشتند . صاحبى ايلچى قدرى ملاحظه نموده معاودت به منزل كردند . روز بعد كاغذهاى به ايران را تمام كرده ، تسليم مير عبد الله نام پيشخدمت نموده ، و دوازده نفر ايتام كه مأمور به ايران نموده بودند به همراهى يك نفر افيسر بلد ، سوار عرادهها كرده روانه كردند . روز بعد بساناويچ آمده رخصت مرخصى خواسته ، و عريضهء پادشاه را صاحبى ايلچى تسليم او نمود ، و او روانهء پاريس شد . صاحبى ايلچى علاوه بر شالها و تعارفاتى كه به او به عمل آمده بود ، دويست دانهء اشرفى باجاغلى به او تكليف نمود و [ او ] در كمال خوشنودى روانهء پاريس شد . ديگر امرى واقع نبود . يوم پنجشنبه بيست و هشتم الى دوشنبه نهم شهر شعبان المعظم سنهء 1230 : امريكه تازهگى داشته باشد واقع نبود . روزى صاحبى در خانهء داكتر كريتن طبيب مادر پادشاه كه اهل انگريز است و مرد دانشمندى مىباشد موعود بودند . به اتفاق لاردوالپول در آنجا رفتند . مشار اليه اقسام تعارف رسمى به عمل آورده ، بعد از صرف غذا معاودت نمودند . روزى نوشتهاى به دوىمايور وزير قلمى نمودند كه محمد على بيك گماشتهء صاحب معظم صدراعظم را مرخص نموده ، و اسباب سوارى به جهت او حاضر كرده كه روانهء ايران شود .