و بيحساب و تخته و يله‌وار « 1 » كه به جهت كشتىها و گمىها موجود دارند ، و همهء اينها را كه تحرير شد از دولت روس به قرال‌هاى فرنگان ديگر و يوروپا « 2 » مىبرند و اين قسمت كاغذ وكسيل ( معنى وكسيل محكم بودن ) تا انقراض عالم مىباشد و تفصيل و كسيل آن است ، كه كاغذهاى سفيد بزرگ و كوچك به مهر پادشاه در دفترخانهء معينى انبار كرده‌اند ، هركس مىخواهد كه معامله و دادوستد به هر اسم و رسم و به هر جهت كرده باشد و خواهد تنخواه او در نزد مدعى عيب و نقص بهم نرساند ، در آن دفترخانه مىرود ، در آنجا آن كاغذ و كسيل از دو هزار « 3 » قيمت دارد الى چهار تومان آن شخص فراخور آن معامله كه مىخواهد كرده باشد ، از آن و كسيل يكى مىخرد و حجت و مستند روى آن مىنويسند و ثبت همان دفترخانه مىكنند ، آن شخص ، كاغذ را از مدعى گرفته ضبط مىكند . در حين رسيدن وعدهء معامله و هنگام دادن تنخواه ، اگر شخص بدهكار در مهياسازى تنخواه مسامحه نمايد ، ده روز پادشاه قرارداد كرده ، كه مدعى تأمل نموده ، مهلت داده باشد . هرگاه تنخواه معامله را آورد ، به مدعى رد نمود فبها ، و الا همان حجت و مستند و كسيل را كه در دست دارد برده به پادشاه مىدهد ، پادشاه آدم تعيين كرده ، حكما تنخواه را از او گرفته ، تسليم مدعى مىنمايد نفع اين و كسيل همين است كه احدى نمىتواند ، ابا و امتناع و حاشا در مهياسازى مال كسى كرده باشد ، و از قيمت همين و كسيل سالى مبالغ خطير عايد پادشاه مىشود . نوع ديگر از همين مقولهء و كسيل هست كه از ده تومان ، الى يكصد تومان مىخرند و حجت معاملات مىنويسند . اما آن را در معامله صد هزار تومان ، دويست هزار تومان ، بيشتر ، كمتر ، استعمال مىنمايند ، و در معاملهء جزئى ، آن را استعمال نمىكنند . و ديگر مجموع تجارى كه از بومى و غريب از هر گروه در محال ايشان توقف دارند ، آنها را چهار مرتبه داده‌اند ، و از هر مرتبهء آنها هر ساله به سبيل استمرار ، وجهى معين به جهت پادشاه ، از آنها بازيافت مىنمايند . و هر گاه يك روز از وعدهء دادن آن وجه مىگذرد ، تومانى پنجاه دينار علاوه كرده مىگيرند . مثلا مرتبهء اعلا ، سالى نفرى چهارصد و هشتاد تومان وجه نقد مىدهند . مرتبهء ديگر سالى نفرى دويست و چهل تومان مىدهند ، مرتبهء ديگر سالى نفرى يكصد و ده تومان مىدهند . مرتبهء آخر سالى نفرى پنجاه و پنج تومان مىدهند ، و اين مرتبه‌ها به دست تجار است . به اين معنى كه مرتبهء اعلا ، خود را بيست هزار تومان مايه به قلم مىدهد ، و آن مرتبه را از پادشاه مىگيرد . و هر ساله وجه معين را مىدهد . مرتبهء دويم خود را ده هزار تومان مايه به قلم مىدهند . و آن وجه را هر ساله مىدهد و همچنين تا مرتبهء آخر . اما هر گاه كسى صد هزار تومان ، دويست هزار تومان ، مايه داشته باشد و مرتبهء آخر را اختيار كند كسى را با او كارى نيست و بالعكس اگر پنجهزار تومان مايه داشته باشد ، و مرتبهء اول و اعلا را خواسته باشد و خود را به قلم بدهد ، قبول مىكنند و چهارصد و هشتاد تومان وجه معين را هر ساله بازيافت مىنمايند ، و هر وقت هم كه خواسته باشد ، خود را بيرون از محال ايشان كرده ، به جائى ديگر

--> ( 1 ) - ظاهرا بايد « الوار » باشد ( 2 ) - متن : يوروبات ( 3 ) - يك كلمه خوانده نشد .