ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

148

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

ميگويند ، و زمرد در سر و اطراف زلف و گوش و گردن و سينه مىبندند ، و خود را زينت مىكنند ، و بعضى هم مرواريد را بدل مىسازند . ساير جواهرات را از سنگهاى معدنى ، خصوص سيبر كه اغلب سنگ معدن را از آنجا مىآورند و زينت بر و دوش و سر و گردن مىنمايند . همين لباس را كه ايشان مىپوشند ظاهرا منتهاى صفا و لطافت و پاكيزگى دارد . باوجود اينكه سواى شال و جواهرآلات ايشان اصل لباس چندان قابليتى و قيمتى ندارد . اما بسيار نزاكت و صفا دارد . و به طريق زنان اهل ايران نيستند كه اصراف بسيار در لباس كرده ، شلوارهاى قيمتى ، چكين‌هاى ترمه و زرى ، ارخالق و پيراهن و دستمال و شال‌هاى آبره و چهار حاشيه و چهارقدى قبه‌دار و غيره را به قيمت اعلا خريده و هر يك را سه چهار ماه استعمال كرده ، مجدد سرانجام مىنمايند و به اندك وقتى قروض و آلودگى بسيار به جهت شوهران خود بهم مىرسانند . يك طاقه شال كه زنان اين طايفه بهم ميرسانند ، و به قيمت اعلا ميخرند ، ده بيست سال آن را نو و تازه نگاه ميدارند . هرگاه كه از خانه بيرون مىروند ، ساعتى بدوش مىاندازند و باقى اوقات بمحافظت آن مشغول مىشوند . خلاصه اگرچه از هر رهگذر عقل معاش ايشان بسيار است ، اما در امر لباس زياد از ساير امور امساك دارند ؛ و همين لباس‌هاى جزئى را ظاهرا هميشه پاك و پاكيزه نگاه مىدارند ، و زنان و متعلفان پادشاه ، و زنان بعضى بزرگان كه با خانهء پادشاه آمدوشد دارند نيز اصل لباس آنها به همين نسبت و همين طريق است . اما در شب‌هاى رقص و بال ، و عيش و عشرت و عروسى ، كه در خانهء پادشاه واقع مىشود ، و زنان در آنجا هستند به عوض آن قبا كه روى پيراهن‌هاى زيرى مىپوشند ، لباسى از پارچه‌هاى ابريشمى يك‌رنگ بسيار لطيف ، يا ترمهء ساده مىدوزند ، و بقدرى آن را بلند مىكنند كه در وقت راه رفتن يك ذرع بلكه بيشتر آن روى زمين اوطاق از عقب سر آنها كشيده مىشود ، و دورهء آن لباس را زردوزى مىكنند و اين مختص زنان خانهء پادشاه و زنان مقرب در آن درگاه مىباشد ، و همه‌كس نمىپوشد ، و الحق چيز پوچى است . طريق پوشيدن لباس و وضع اثاث البيت « 1 » ايشان هم به همين نسبت بود كه تحرير يافت . مقالهء پنجم : در بيان وضع خوراك و خواب ، و ضيافت كردن و تقوى ، و طهارت حمام رفتن و مقاربت كردن ، و هنگام حيض زنان ، و بعضى رفتار ديگر ايشان . اما خوراك و وضع ايشان از اينقرار است : در « 2 » هرروز و شب دو دفعه غذا صرف مىنمايند . يك دفعه قدرى از روز گذشته ، و يك دفعه پاسى از شب گذشته ، و طريقهء آنها اين است كه در هر جا و هر خانه ، هركس ميز خانه علاحده دارد . يعنى مكان صرف غذا ميز كرسى مىباشد كه از چوب ساخته‌اند ، و پارچه پارچه است . آن را به يكديگر متصل كرده در وسط اوطاق مىگذارند ، و پارچهء سفيدى كه لطافت كلى دارد ، مثل سفره روى آن ميز مىاندازند ، و تمام دور آن را به‌قدر جاى آدمى يك بشقاب و يك طاقه دستمال سفيد ، و قدرى نان مىگذارند و پهلوى هر بشقاب كاردى و قاشقى و چنگالى ، يا نقره ، يا طلا ، يا برنج ، يا آهن ، هركس به قدر وسعت خود مىگذارد و بفاصلهء بشقاب‌ها ، فنجان و پيالهء

--> ( 1 ) - متن : اساس البيت . ( 2 ) - متن : كه در .