ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
138
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
تماشاگاهها در اين سمت بسيار ساختهاند . كه پادشاه و همهء بزرگان كه در سمت جنوب در مكانهاى عالى قرار دارند در آن سمت نيز داشته ، در فصل بهار و تابستان بهعلت اعتدال هوا ، از آن سمت به اين سمت آمده ، چندى توقف و باز معاودت به سمت جنوبى مينمايند . اما شهريت و زينت عمارات و خوبى مكانهاى سمت جنوب ، نسبتى به عمارات سمت شمال كه در جزاير واقع است ندارد . بلكه بسيار بهتر است . و وسعت آن هم بيشتر است ، و فاصلهء ميان اين دو سمت هزار قدم مىشود كه در آنجا رودخانهء عظيم و بزرگ واقع است و در دو مكان آن ، پل و جسر طولانى روى رودخانه بستهاند كه از آن سمت به اين سمت آمدوشد مىنمايند . يكى از آن دو پل در مقابل باغ بزرگى واقع است كه در سمت جنوب مىباشد و اشجار و خيابانها و چمنها دارد . وضع اين پل مذكور [ به ] اينطريق است كه چهل و پنج كشتى بزرگ كه طول هر كشتى چهل قدم و عرض هر يك ده قدم مىباشد ، و هر يك از يكديگر ده قدم فاصله دارد در روى آب به طنابهاى بسيار كلفت به اقسام مختلف به خط مستقيم به يكديگر بستهاند . روى آن كشتىها را تختهبندى كردهاند . چرخها و بندها و زنجيرهاى بسيار قوى آهنى و قلابها و حلقهها و قرقرهها « 1 » و ستانهاى چوبى روى آن تختهها ساخته و نصب كرده ، كه در نهايت استحكام و محكمى ايستاده و آنها را به آن كشتىها كه در زير تختهبندى است محكم بستهاند . و از دو طرف تختهبندى محجر چوبى ساخته كار گذاشتهاند و خيابان كردهاند ، كه عرض هر خيابان دو سه ذرع مىشود و آن راه را مختص پيادگان قرارداد كردهاند كه هر پياده كه عبور نمايد ، از آن دو خيابان عبور كرده باشد و وسط تختهبندى كه بيست قدم عرض دارد ، مختص عبور گاريتهاى چهار اسبه و دو اسبه و عراده و سوار و بار و هر كه خواهد آمدوشد نمايد ، بوده باشد . طول اين پل نهصد و شصت قدم است . از غرايب اين است كه پل به اين طول و عرض و اينهمه اسباب و اساس در هشت ماه ايام زمستان كه اين رودخانه به كلى يخ مىكند و خلق تمام با اسب و گاريت و غير آن از روى يخ آمدوشد مىنمايند ، اين پل را با اسباب برمىدارند و كشتىهاى مذكور را در يكطرف رودخانه كشيده ، در گوشهاى قرار مىدهند و اسباب آن را نيز به جائى مىگذارند . و چون هواى همين سمت شمالى ملايمتر از سمت جنوب مىباشد باغات و بستاتين [ بسيار دارد ] . اول بهار كه مىشود و يخ رودخانهء مذكور تمام شكسته و به سمت دريا مىرود ، باز همان اساس و اسباب پل را آورده ، بهم نصب مىكنند و پل را مىبندند و مدت چهار ماه كه بهار و تابستان دارند از روى آن عبور مىكنند . پل ديگر به همين نسبت و همين طريق كه تحرير شد ، روى همين رودخانه در مقابل ميدانى ساخته شده ، كه در آنجا صورت پتر پادشاه را سوار بر اسب به قسم باشكوهى ، از هفتجوش ريخته و بر روى سنگ بسيار بزرگى نصب كرده ، برپا داشتهاند كه چنين
--> ( 1 ) - متن : غرغرها .