ديگر در آنجا مكانى بود كه كمال وسعت داشت و جمعى كثير ، عمله و استادان و معلمان در آنجا بودند ، اطفال ذكور و اناث را جداگانه در آنجا مىبرند ، و پنج شش سال در آنجا توقف مىدهند و تربيت مىنمايند . بعضى را به خط و سواد و دانستن زبان‌هاى فرنگى ، و نقاشى ، مأمور مىنمايند . بعضى را به كسب و حرفه‌هاى ديگر مأمور مىكنند و استادان در آنجا هستند و متوجه آنها مىشوند . و همچنين دختران بسيارند نيز مكانى دارند كه در آنجا برده به آموختن خط و سواد و زبان فرنگىهاى ديگر و رقص و نواختن ساز ، و مفتول‌دوزى و نقاشى و ساير امور مأمور مىنمايند . و آنها را مكمل از هر چيز مىكنند . بعد بيرون آمده بجا و مكان‌هاى خود مىروند . ديگر در اطراف اين باغ و آن سمت دريا و رودخانه كه عقب باغ واقع است ، از هر جانب خانه و عمارات بسيار ساخته و مردم روس در آنجا توقف كرده‌اند ، كه حال در حقيقت شهرى عظيم است ، و جمعيت و خلق آنجا بسيار است . و در ميان آب در يكطرف ، منار بسيار بلندى ساخته‌اند . اطراف آن سنگ‌بندى مضبوط دارد . و از هر طرف آب است . هرگاه ، كسى خواهد آنجا به تماشا برود ، به گمى سوار شده مىروند ، و مراجعت مىنمايند . بهرحال وصف اين باغ و اين عمارات و اين تماشاگاهها و آب دريا و رودخانه‌ها ، و پل‌ها ، و خيابان‌ها و اشجار بيحد [ و ] بىنهايت [ است ] . چمن‌ها و جزيره‌ها ، و عمارات روى جزيره ، و مكان‌هائى به جهت عيش و عشرت در آنجا ساخته‌اند . حمام‌ها و چيزهاى غريبه و تصويرات عجيبه كه از مس و مفرغ « 1 » و غيره ساخته‌اند بشرح نمىآيد . مجملى از مفصل تحرير شد . و اصل همهء اين آب‌ها ، اعم از دريا و رودخانه‌ها ، و جوب‌ها ، و مكان‌هائى كه آب ايستاده ، و نهرها ، تمامى از چشمه [ اى ] است كه از كوه بالاى عمارت سرازير مىشود ، و به آنجا مىآيد . اين رودخانه‌ها ، و دريا و مكان‌هاى آب را ، دستى ساخته‌اند كه صنعتى ظاهر شده باشد ، و الا آب مذكور از دريا و رودخانه جارى نيست . همه را خود ساخته [ اند ] كه چنين بنمايد كه دريا و رودخانه است . مرغ و قو و ساير مرغهاى آبى در روى اين آبها بسيار مىباشند و در هر مكان اين باغ كه آب است بسيارند . اما باوجود اين همه تعريف و توصيف كه الحق دارد و بيان شده ، در اين باغ به اين وسعت و بزرگى و وفور اشجار ، يك درختى كه ثمرى داشته باشد به هم نمىرسد . و مجموع اشجار چوبى است كه به كار عمارت و ساختن آلت و خانه‌هاى آنها مىآيد . لكن اقسام گلها و رياحين ، آنچه بخاطر برسد بسيار است . و ميوهء ايشان در خارج اين باغ به عمل مىآيد . به اين طريق كه چندين جاها و مكان‌ها [ ى ] طولانى عريض ساخته‌اند و سقف را پوشيده كرده‌اند . و پيش روى آنها را كه رو به آفتاب است درها و پنجره‌ها از آينه كار گذاشته‌اند و اطراف آن جاها را بخاريهاى آتش ساخته‌اند كه در زمستان متصل به هم آتش در آنجا مىكنند و بعضى مكان‌ها را هم به طريق زيرزمين و گلخن حمام ، جائى در زير آنها ساخته در آنجا آتش مىكنند . و از هر مقوله درخت ميوه و مركبات در صندوق‌هاى بزرگ چوبى ، و كلوك‌هاى بزرگ و بعضى در زمين گذاشته و خاك بسيار نرم ملايمى در پاى آنها

--> ( 1 ) - متن : مفرق