ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 12
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
آن به قتل رسيد دستور داده بود كه فردا ميرزا محمد على را زنده به سوزانند . چون نادر به قتل رسيد ميرزا محمد على هم از سوختن رهائى يافت و در عهد كريم خان نيز در خدمت او مىزيست تا اينكه در اواخر كار اين پادشاه مرد . خواهر حاجى ابراهيم كلانتر شيراز « 1 » در عقد ميرزا محمد على بود و ميرزا ابو الحسن خان پسر همين خواهر كلانتر است . بعدها حاجى ابراهيم دختر خود را هم به زوجيت به همين خواهرزادهء خويش يعنى همين ميرزا ابو الحسن خان داد . زن حاجى ابراهيم دو خواهر داشت كه يكى به عقد محمد تقى ميرزا حسام السلطنه ( 1206 - 1265 ) پسر فتحعلى شاه درآمده ، ديگرى به عقد حاجى محمد حسين خان امين الدوله ، صدر اصفهانى كه در سال 1234 به صدارت فتحعلى شاه رسيده و تا 1239 كه سال فوت اوست در اين مقام بود . بنابراين حسام السلطنه و صدر اصفهانى هر دو خالههاى زوجه ميرزا ابو الحسن خان را در ازدواج داشتند . در سال 1215 كه فتحعلى شاه حاجى ابراهيم را از صدارت به زندان انداخت و بستگان او همه يا اسير يا مقتول يا كور و فرارى و متوارى شدند ميرزا ابو الحسن خان هم كه حكومت شوشتر را داشت به اسيرى به طهران آورده شد و بااينكه شاه مىخواست او را بكشد به وساطت بعضى از درباريان او را بخشود ، ولى ميرزا ابو الحسن خان كه هنوز بر جان خود مىلرزيد و شاه او را به اقامت در شيراز مجبور كرده بود ، به شوشتر و بصره گريخت و از آنجا به مكه رفت و پس از اداى مراسم حج به بصره برگشت و از آنجا به هند رفت ، مدتى در كلكته و حيدرآباد و پونه و مرشدآباد و بمبئى روزگار مىگذاشت تا اينكه در بمبئى فرمانى از شاه داير به مراجعت او به تهران رسيد . ميرزا ابو الحسن خان هم اطاعت كرد و پس از مراجعت در كنف حمايت صدر اصفهانى قرار گرفت . » « 2 » اين بود آنچه كه عباس اقبال در شرح احوال ميرزا ابو الحسن خان نوشته است . مهدى بامداد هم درباره وى مىنويسد : « از اهالى توابع اصفهان است » « 3 » بامداد نيز دربارهى وى مىنويسد هنگامى كه « در حيدرآباد دكن توقف نمود در سلك ندماى نظام حيدرآباد درآمد و درباره وى حقوقى هم برقرار گرديد . سپس به ايران بازگشت و در شيراز به منصب يساولى حسينعلى ميرزا فرمانفرما تعيين شد و چون شغلى آبرومند و مهم نبود چيزى نگذشت كه از آن شغل كناره كرده به اصفهان نزد حاجى محمد حسين خان امين الدولهء اصفهانى كه داماد حاجى ابراهيم خان اعتماد الدوله و شوهر دختر دائى او بود آمد و به وسيلهء امين الدوله ترقى كرد و ثروتى به هم زد و همينكه در سال 1809 ميلادى برابر 1224 قمرى فتحعلى شاه مصمم به فرستادن سفيرى به درباره انگلستان گرديد او را به اين سمت برگزيد . » « 4 » عباس اقبال مىآورد كه « سفارت او به وساطت صدر بود » « 5 »
--> ( 1 ) - براى اطلاع از شرح احوال حاج ابراهيم خان كلانتر رجوع شود به رجال ايران جلد 1 ص 21 - 28 و به صدر هاشمى : مجله يادگار سال 2 - ش 8 ( فروردين 1325 ) ص 41 - 57 . ( 2 ) - عباس اقبال ، مجله يادگار سال 1 شماره 5 ( دى 1323 ) : 36 - 37 . ( 3 ) - شرح احوال رجال ج 1 ص 35 . ( 4 ) - همان ماخذ ص 35 - 36 . ( 5 ) - مجله يادگار سال 1 شماره 5 - ص 37 .