ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
55
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
[ فصل چهارم : ورود به قفقاز ] صاحبى ايلچى بهعلت بدى راه از تفليس به اينجا ، بيشتر راه سوار اسب بودند ، و كمتر در گاريت سوار شدند . بعد از ورود به منزل خانه [ اى ] در آنجا بىجهت آتش گرفته ، حضرات روسيه طبلى نواختند ، خلق جمعيت كرده آب بسيار بالاى خانه ريخته خاموش كردند . آن روز و روز ديگر در قفقازلينه توقف شد . يوم دوشنبه سيم : در قفقازلينه توقف نموديم جنرال مهماندار و جنرال صاحب اختيار قفقاز با جمع كثيرى از اعزه و اعيان روس كه در آنجا بودند ، بديدن صاحبى ايلچى آمده ، مدت زيادى در آنجا توقف ، و از هر مقوله و هر جا صحبت ميداشتند . بعد هريك به منزل خود رفته . قفقازلينه از خاك قبار تو مىباشد و سابق به تصرف خانقرم بوده ، بمرور ايام اروس تصرف كرده بناى شهر در آنجا نهادند . آن روز و آن شب هم در آنجا توقف بود و روز ديگر از آنجا حركت و روانهء قبار تو شديم . يوم سهشنبه چهارم : صبح از قفقاز حركت و بعد از طى نه فرسنگ ره ، وارد منزل قبار تو گرديديم . نيكولاى الكسندرج ، صاحب اختيار قفقاز از منزل سوار و بهاتفاق آمده تا محل كبنيلى كه چهار فرسنگ مىباشد و چهارصد پانصد خانوار در آنجا توقف دارند . خانههاى چوبى و كپرى ساختهاند . به قدر پانصد ششصد نفر اروس و توپخانهء مضبوطى در آنجا مىباشد . بهجهت صرف ناهار « 1 » در آنجا فرود آمده ، ناهار صرف شد . سابق در اين مكانها كه زمين قبار تو مىباشد ، جمعى سنى ساكن بودند و يكترينه پادشاه روس به مرور آنجا را تصرف نموده ، چندى پيش از اين جماعت لگزى خواستهاند كه آنجا را تصرف كرده باشند . اروس مخبر شده سنگر و خانهها ساختهاند ، و توپخانه به آنجا آوردهاند . اما طايفهء چچن در آن حوالى در كوهها و جاهاى صعب توقف دارند ، و ده دوازده هزار خانوار هستند كه بطريق قطاع الطريق در آن حوالى و حواشى و راهها به سرقت آدم و اموال مشغول ميباشند ، و اطاعت اروس نكردهاند . بعضى از اين طايفه را نيز چانچان هم مىگويند و مكرر اتفاق افتاده كه اين طايفه از مال و اموال و مردان روس بسيار سرقت كرده بردهاند ، و بزرگان آنها را نزد خود نگاهداشتهاند مبالغى وجه گرفته مرخص كردهاند . و اروس از چارهء اينها عاجز هستند . و بهيچوجه دست تسلط به اين طايفه ندارند . چون در همين محل كبنيلى اصل
--> ( 1 ) - متن : نهار