چگونگى شكل‌گيرى دولت آل‌بويه در سالهاى ضعف و انحطاط خلافت عباسى كه امراى ترك و ديلم خليفهء بغداد را دست‌نشاندهء قدرت و غلبهء خويش ساخته بودند ، در ايران انديشه ايجاد يك قدرت پايدار همراه با احيا ميراث كهن آن در خاطر بسيارى از داعيه‌داران عصر ، ازگيل و ديلم و سيستان شكفته بود . تحقق اين رويا در يك مدت كوتاه تا حدى فقط براى آل بويه ممكن شد كه آن هم به سبب اختلافات خانوادگى و مسائل ديگر مانند يك رويا پايان يافت . در سالهاى جوش‌وخروش گيل و ديلم كه ماكان و اسفار و مرداويج از سرداران ديلمى بين خراسان و گرگان و رى در جستجوى قدرت ، تلاش خود را آغاز كرده بودند ، پسران بويه - ابو الحسن على ( عماد الدوله ) و برادرش ابو على حسن ( ركن الدوله ) - از جمله سرداران سپاه ماكان قرار داشتند . « 1 » بين ماكان و مرداويج همواره مناسبات نيكويى برقرار بود تا آنكه مرداويج ، اسفار پسر شيرويه را كشت و رى و جبال « 2 » را به تصرف خود درآورد و كارش بالا گرفت . از طرف ديگر ماكان ، آمل و طبرستان را به تصرف درآورد و دامنه نفوذ او تا نيشابور كشيده شد . از اين پس اختلاف ميان ماكان و

--> ( 1 ) . حمد الله مستوفى ، تاريخ گزيده ، به اهتمام عبد الحسين نوائى ، تهران ، امير كبير ، 364 ، ش ، ص 409 . ( 2 ) . مقصود عراق عجم يا قسمتهاى مركزى ايران است كه شهرهاى عمده آن اصفهان ، همدان ، رى ، قم ، قزوين و كرج ( ميان همدان و اراك فعلى ) است .