محمد على حاجيلو
91
ريشه هاى تاريخى تشيع در ايران ( فارسى )
سيستان ، طبرستان ، رى و اصفهان را از خليفه معتضد دريافت كرده بود ، كشته شد . داعى محمد هيچگاه نتوانست در امر رهبرى سياسى و مذهبى نهضت علويان در طبرستان توفيقى همانند داعى كبير كسب كند ، البته عدهاى از مردم ديلم توسط وى به دين اسلام مشرّف شدند ، « 1 » اما بهطور كلى شور مذهبى در زمان وى كاهش يافت و انگيزه دينى براى دفاع از حكومت در ميان مردم روند نزولى به خود گرفت . يكى از علل سقوط داعى محمد را بايد در همين امر جستجو كرد و به همين دليل نمىتوان سهم عمدهاى در تحولات مذهبى اين خطه براى وى قائل شد . نهضت دوم علويان در طبرستان پس از قتل داعى محمد يكى از علويان بزرگ مشهور به ناصر كبير « 2 » كه سابقه ديرينهاى در همكارى با اين نهضت داشت به خونخواهى وى قيام كرد اما مورد حمايت امرا قرار نگرفت و از طريق دامغان به رى گريخت . محمد بن هارون مدت يكسال و نيم بر طبرستان حكومت كرد ، ولى بعد از اين مدت به جستان ديلمى و حتى ناصر كبير براى نجات طبرستان از سلطه سامانيان نزديك شد و در سال 289 ه ق علم استقلال برافراشت و بر اسماعيل سامانى عصيان كرد ، اما نهضتش توسط سامانيان سركوب شد و طبرستان مدت سيزده سال تحت سلطه سامانيان قرار گرفت . در طول حكمرانى سامانيان در طبرستان ، ناصر كبير تنها فرد شايسته و قوى از علويان بود كه ضمن تلاش براى ايجاد نهضت ، به فعاليت فرهنگى نيز مىپرداخت . ناصر كبير پايگاههايى براى كانون فعاليت خويش تعيين كرد و به تبليغ اسلام و پرورش شاگردانى در مكتب خويش همت گماشت و مبلغينى نيز به نقاط مختلف اعزام كرد . او
--> ( 1 ) . التاجى فى اخبار الدولة الديلميه ، پيشين ، ص 22 . ( 2 ) . حسن بن على بن حسن بن على بن عمر الاشرف بن زين العابدين عليه السّلام ، ابو محمد الاطروش ناصر الحق و ناصر الكبير ( عباس قمى ، سفينة البحار و مدينه الحكم و الاثار ، ج 2 ، ص 206 ) .