كربلا ، عامل مؤثرى در تقويت تشيع گرديد . موالى همچنين در دوران حاكميت بيست ساله حجّاج در عراق و ايران به شدت مورد تهديد ، آزار و تحقير قرار گرفته و اين خود در تنفر و انزجار موالى از امويان و پيوستن آنان به علويان بىتأثير نبوده است . كوفه و مدائن پايگاه موالى و تشيع كوفه يكى از مراكز اصلى حضور موالى ( ايرانيان ) در قرن اول ه ق است ، اين حضور مىتواند دلايل متعددى داشته باشد از جمله : 1 . اسراى زيادى كه از منطقه فارس به دست مسلمانان عرب افتاده بودند و آنان را به كوفه بردند ، بيشترشان خيلى زود اسلام را از اربابان عرب خود پذيرفتند . 2 . وابستگى جغرافيايى كه بر روى مرز عراق و ايران قرار گرفته و شهر كوفه براى مهاجرت ايرانيانى كه امكانات زندگى خود را در اثر جنگ از دست داده بودند مناسب‌ترين محل بود . 3 . ايرانيانى كه از ظلم و ستم شاهان ساسانى به تنگ آمده بودند و نمىخواستند براى حفظ رژيم ساسانى ، از دل و جان با مسلمانان بجنگند ، به صورت گروهى يا فردى به مسلمانان پناهنده مىشدند ، از جمله چهار هزار تن كه خود را باهم تسليم كرده ، از آغاز تأسيس كوفه در اين شهر اقامت گزيدند ، « 1 » پيش از اين يادآورى شد كه موالى پس از آزادى ، به لحاظ طايفه‌اى به يكى از قبايل عرب وابستگى پيدا مىكردند . در شهر كوفه نيز موالى در ميان قبايل شيعى همچون قبيله حمدان و ربيعه پرورش يافتند و طبعا از

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ، پيشين ، ص 279 ( نقل از متن عربى ، بيروت ، دار الكتب العلمية ، 1987 م ) .