چيست و كيست اگرچه چند متن و اثر تاريخى دربارهء عصر مشروطيت در دست داريم ، هنوز اطلاع ما از اخبار و احوال آن روزگار كامل نيست . اسرار همه هويدا نشده و اميد بر واقف شدن به حقايق امور كم است . از ميان آثار عصرى دوران مشروطيت ، كتاب مرحوم ناظم الاسلام كرمانى اثرى است بسيار باارزش . مخصوصا قسمت چاپ‌نشدهء آن كه اخيرا به اهتمام دوست سخنورم على اكبر سعيدى سيرجانى به چاپ رسيد ( تهران بنياد فرهنگ ايران ، 1350 ) اطلاعات دست‌اول و مهمى را در اختيار محققان تاريخ مشروطيت قرار داد . كتاب مجد الاسلام كرمانى هم كه تاكنون سه جزء از آن به اهتمام آقاى محمود خليل‌پور در سلسلهء انتشارات دانشگاه اصفهان نشر شده است البته از مراجع مفيد براى حوادث عهد مشروطيت خواهد بود و مراجعه بدان لازم . چون به نوشته‌هاى خارجى كارى ندارم بايد گفت كه انتشار كتاب ممتاز و كم‌مانندى كه مرحوم سيد احمد كسروى در دو مجلد نوشت و همچنين آثار و يادداشتهاى مرحومان اسماعيل اميرخيزى ، مهدى ملكزاده ، كريم طاهرزاده ، يحيى دولت‌آبادى ، سيد حسن تقىزاده ، و نوشته‌هاى ديگران هيچ‌يك موجب انسداد باب تحقيق و تجسس در اين مبحث مهم از تاريخ ايران نشده است .