[ مقدمه ] بسم اللّه الرّحمن الرّحيم ديباج « 1 » ديباچهء كتاب كتّاب « 2 » فصاحت قرين ، مخطّط « 3 » و مدبّج [ 1 ] « 4 » از مديح و آفرين جهان‌آفرينى است كه غوّاص « 5 » اراده‌اش درّهء عقليهء [ 2 ] « 6 » عقل اوّل « 7 » را از مغاص « 8 » عاقول « 9 » حكمت ژرف و در دور « 10 » در خيز قدرت شگرف در يك آن به دو حرف « 11 » پديد آورد . و از پرتو پرنور عقل فيّاض « 12 » اشناى [ 3 ] « 13 » اسناى [ 4 ] « 14 » نفيس نفس كل « 15 » را با سناى « 16 » بهيّ « 17 » و بهاى « 18 » سنيّ [ 5 ] « 19 » آشناى ظهور

--> [ 1 ] - نو : مدّيح . [ 2 ] - نو : عقليه . [ 3 ] - نو : آشناى [ 4 ] - ط : استانى [ 5 ] - ط : منى ( 1 ) - معرب ديبا ( ر ب ) . ديباگ - ديبا قماشى باشد از حرير الوان ( برهان ) . ( 2 ) - ج كاتب : نويسندگان . ( 3 ) - امف باب تفعيل : خط دار از هر چيزى ( ر ب ) . صاحب جمال . ( ر ب ) . ( 4 ) - امف از باب تفعيل : آراسته بديباج . ( ر ب ) . منقوش . ( المنجد ) . ( 5 ) - صيغهء مبالغه از غوص ، به دريا فروشونده بطلب مرواريد . ( ر ب ) . ( 6 ) - گرامى از هر چيزى . گرامى قبيله . و در را عقيلهء دريا گويند . ( ر ب ) . ( 7 ) - عقل اول يا صادر اول : به عقيدهء حكما نخستين صادر از بارى تعالى عقل اولست و آن را سه اعتبارست : وجود او فى نفسه ، و وجوب او از جهت وجود علت او ، و امكان ذاتى وى . و بهر يك از اين سه اعتبار از او امرى صادر شود باعتبار وجود او عقل دوم از او صادر شود . و باعتبار وجوب غيرى او نفس از وى صادر گردد . و باعتبار امكان آن جسم از او صادر شود ( كش ) . ( 8 ) - جاى فروشدن در آب . ( ر ب ) . ( 9 ) - معظم دريا يا موج آن . ( ر ب ) . ( 10 ) - گرداب كه غرق كند . ( ر ب ) . ( 11 ) - لفظ كن . و منظور آيهء شريفهء : إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ( سورهء يس آيهء 82 ) است . ( 12 ) - در نسخهء چاپى اين كلمه عقل اول معنى شده است ، ولى ظاهرا مقصود از عقل فياض عقل دهم است يعنى عقل فعال . و اين عقل مؤثر است در هيولاى عالم سفلى ، و صور و نفوس و اعراض را بر عناصر و مركبات ، اين عقل افاضه كند . ( رجوع شود به كشاف اصطلاحات الفنون ذيل كلمهء عقل ) . ( 13 ) - گوهر گرانمايه ( برهان ) . ( 14 ) - نعت تفضيلى ، بلندتر ، عالىتر ( 15 ) - عبارتست از فلك الافلاك . ( 16 ) - روشنائى برق و جز آن . ( ر ب ) . ( 17 ) - خوب ، نيكو ( ر ب ) ( 18 ) - روشنى ( 19 ) - بلند . ( ر ب ) .