انجام مىدهيد ، من با شما جنگ كردم تا فرمانروايى بر شما را به دست‌آورم ، و خداوند به رغم خواست شما آن را به من عطا كرد . آگاه باشيد كه من به قول و قرارهايى كه با حسن بن على عليه السّلام گذاشته‌ام عمل نخواهم كرد . « 1 » امام حسن مجتبى عليه السّلام پس از معاهده‌ى صلح به مدينه بازگشت و تا پايان عمر در آن‌جا اقامت گزيد و با روش‌هاى مناسب شيعيان را هدايت و رهبرى مىكرد ، چنان كه در مسايل علمى و دينى تا آن‌جا كه شرايط سياسى اقتضا مىكرد ، از علم و دانش آن حضرت بهره مىگرفتند ، اما ، البته شرايط سياسى بسيار سختى بر جهان اسلام حاكم شده بود . تا آنجا كه داشتن هرگونه ارتباط دوستانه با خاندان على عليه السّلام از طرف دستگاه اموى كه معاويه آن را رهبرى مىكرد ، جرمى نابخشودنى به شمار مىرفت . ابن ابى الحديد از ابو الحسن مدائنى در كتاب « الاحداث » نقل كرده است كه معاويه پس از آن‌كه زمام امور مسلمانان را در دست گرفت در بخش‌نامه‌هايى كه به عمّال حكومتى خود در شهرهاى مختلف سرزمين اسلامى نوشت ، به آنان دستور داد تا بر شيعيان با نهايت شدت و خشونت برخورد كنند ، نام آنان را از ديوان حذف كند و حقوق آن‌ها را از بيت المال قطع كنند ، و هركس كه به اظهار محبت خود با على بن ابى طالب عليه السّلام اقدام كند ، مورد شكنجه و آزار قرار گيرد . در پى اين دستورهاى معاويه زندگى بر شيعيان - به‌ويژه شيعيان كوفه - بسيار سخت شده بود ، و از خوف جاسوس‌هاى معاويه و عمّال او ناامنى همه‌جا را فراگرفته بود ، و حتى

--> ( 1 ) . الارشاد ، شيخ مفيد : 2 / 14 ، در مورد صلح امام حسن عليه السّلام با معاويه و تحليل عملى و تاريخى آن به كتاب « صلح الحسن » تأليف شيخ راضى آل ياسين ، رجوع شود .