ايران بدان سادگى صورت نمىگرفت . گذشته از اين ، پس از فتح ايران توسط سپاهيان اسلام ، ايرانيان در پذيرش اسلام آزاد بودند ، و مىتوانستند با پرداختن جزيه بر آيين زردشت باقى بمانند . همان‌گونه كه پيروان ديگر مذاهب آسمانى داراى چنين حق انتخابى بودند . و هرگز آنان را به پذيرش آيين اسلام مجبور نمىساختند . ادوارد براون در اين‌باره مىنويسد : « تحقيق در مورد غلبه‌ى تدريجى آيين اسلام بر كيش زردشت مشكل‌تر از تحقيق در استيلاى ارضى عرب بر مستملكات ساسانيان است ، چه بسا تصور كنند كه جنگجويان اسلام ، اقوام و ممالك مفتوحه را در انتخاب يكى از دو راه مخيّر مىساختند : اوّل قرآن ، دوم شمشير . ولى اين تصور صحيح نيست ، زيرا گبر و ترسا و يهود اجازه داشتند آيين خود را نگاه دارند و فقط مجبور به دادن جزيه بودند ، و اين ترتيب كاملا عادلانه بود ، زيرا اتباع غير مسلم خلفا از شركت در غزوات و دادن خمس و زكات كه بر امت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرض بود ، معاف بودند » . « 1 »

--> ( 1 ) . تاريخ ادبيات ايران : 1 / 297 ، براى آگاهى بيشتر در مورد اسباب و انگيزه‌هاى تشيّع ايرانيان و نقد فرضيه‌هاى نادرست در اين‌باره به كتاب « خدمات متقابل اسلام و ايران » : 1 / 128 - 154 رجوع شود .