على ربانى گلپايگانى
67
درآمدى به شيعه شناسى ( فارسى )
حاصل آنكه ، فرضيه پيدايش شيعه توسط عبد اللّه بن سبا نه سند و مدرك تاريخى معتبرى دارد ، و نه با واقعيتهاى تاريخى ، و اعتبارات عقلايى سازگار است ، و در حقيقت افسانهاى بيش نيست . « 1 » دوران زمامدارى امام على عليه السّلام برخى ، تاريخ پيدايش شيعه را دوران زمامدارى امام على عليه السّلام دانستهاند . اين نظريه دوگونه تقرير شده است يكى مربوط به واقعهى جمل و ديگرى مربوط به واقعهى صفّين است . الف ) واقعهى جمل : مستند اين قول عبارت ابن نديم در « الفهرست » است وى به نقل از محمد بن اسحاق گفته است : « آنگاه كه طلحه و زبير به بهانهى خونخواهى عثمان با على عليه السّلام به مخالفت برخاستند ، و على در برابر آنان مقاومت كرد تا آنان تسليم حكم خداوند گردند ، پيروان آن حضرت شيعه ناميده شدند ، و امام عليه السّلام آنان را شيعهى خود مىخواند و به چهار دسته
--> ( 1 ) . در مورد فرضيهى يادشده و افسانه عبد اللّه بن سبا به كتابهاى ذيل رجوع شود : علّامه كاشف الغطاء ، اصل الشيعة و اصولها ؛ علّامه امينى ، الغدير ، جلد نهم ؛ دكتر طه حسين ، علي و بنوه ؛ دكتر احمد محمود صبحي ، نظرية الامامة في علم الكلام ، جلد سوم ؛ علّامه عسكرى ، عبد اللّه بن سبا ؛ شيخ محمد جواد مغنيه ، الشيعة و التشيع ؛ آية اللّه سبحانى ، بحوث في الملل و النحل ، جلد ششم ؛ سيّد طالب خرسان ، نشأة التشيع ؛ اسد حيدر ، الامام الصادق عليه السّلام و المذاهب الاربعة ، جلد ششم ؛ هاشم معروف الحسيني ، الشيعة بين الاشاعرة و المعتزلة ، ص 121 - 125 .