بيان شده است . تحقق اين‌گونه پاداش‌ها و كيفرها بدون حشر بدن‌هاى مردگان امكان‌پذير نيست . گذشته از اين دسته از آيات كه بر معاد جسمانى دلالت مىكنند ، آيات بسيار ديگرى نيز ناظر به معاد جسمانى مىباشند . از اين دسته است آياتى كه انكار و استبعاد منكران معاد را بازگو كرده است ، آنچه در اين آيات مورد انكار يا استبعاد منكران معاد است ، زنده شدن دوباره‌ى بدن‌ها پس از متلاشى شدن و پراكنده شدن در خاك است . و قرآن كريم به انكار و استبعاد آنان از طريق گستردگى علم و قدرت الهى پاسخ داده است . اگر معاد جسمانى لازم نبود طريق معقول‌تر و ساده‌تر در پاسخ آنان ، انكار چنين معادى بود ، نه پاسخگويى به اشكالات و شبهات آنان از طريق علم و قدرت نامتناهى خداوند ، و آسان‌تر بودن خلقت دوباره از خلقت نخست ، و ذكر شاهد و مثال براى تحقّق پديده‌ى اماته و احياء در جهان و مانند آن . اين‌گونه آيات و آيات بسيار ديگرى از اين قبيل ، به هيچ‌وجه قابل تأويل نيست ، و در نتيجه نظريه‌ى كسانى كه فقط به معاد روحانى قايل شده و آيات مربوط به معاد جسمانى را تأويل كرده‌اند ، پذيرفته نيست . محقق طوسى پس از بيان اين‌كه آيات مربوط به معاد جسمانى بسيار است گفته است « و اكثره ممّا لا يقبل التأويل » ، سپس نمونه‌هايى از اين آيات را نقل كرده است . « 1 » زندگى دنيوى انسان با مرگ پايان مىپذيرد . پس از مرگ به عالم برزخ وارد مىشود ، و سرانجام به سراى آخرت قدم خواهد گذاشت و پاداش و كيفر اعمال خود را دريافت

--> ( 1 ) - تلخيص المحصّل ، ص 393 - 394 .