امامت ، بعد هدايت باطنى است كه دل‌هاى مشتاق و مستعد را به خود جذب كرده و آنان را به كمال مطلوب مىرساند . بديهى است اين تأثيرگذارى در گرو ارتباط جسمانى با امام نيست . با توجه به آنچه گفته شد ، وجه تشبيه انتفاع مردم به امام عصر ( عج ) در زمان غيبت او ، به انتفاع ايشان از خورشيد « 1 » روشن گرديد ، زيرا اگرچه انسان از نور و گرماى خورشيد پشت ابر به طور كامل بهره‌مند نمىگردد ، ولى چنان نيست كه به كلى از آن بىبهره باشد . و درهرحال ، بهره‌مند نشدن از بركات و آثار وجودى امام عصر ( عج ) به طور كامل به خاطر عدم آمادگى شرايط ، توسط بشر است ، اما از نظر فعل الهى و نيز از نظر امام عليه السّلام هيچ‌گونه نقصان و نارسايى وجود ندارد . « 2 » آنچه گفته شد مربوط به آثار تشريعى و تربيتى وجود امام زمان عليه السّلام بود ، از نظر آثار تكوينى نيز وجود حجّت الهى در زمين فلسفه‌ى آفرينش است ، و جهان طبيعت بدون وجود امام و حجّت كامل خداوند بىمعنا خواهد بود . بدين جهت است كه در احاديث آمده است ، زمين هرگز از امام و حجّت خالى نخواهد بود ، و اگر لحظه‌اى زمين بدون حجّت باشد ، اهل خود را فرو خواهد برد . « 3 » از اين‌جا مىتوان به معناى عبارت ذيل كه در برخى ادعيه آمده است پىبرد : « بيمنه رزق الورى و بوجوده ثبتت الأرض و السّماء » به يمن و بركت وجود امام عصر ( عج ) موجودات روزى مىخورند ، و آسمان و زمين برقرار است .

--> ( 1 ) . و اما وجه الانتفاع بي في غيبتي ، فكالانتفاع بالشمس اذا غيبتها عن الأبصار السحاب . ( كمال الدين ، باب 45 ، حديث 4 ) . ( 2 ) . الرسايل ، سيد مرتضى : 2 / 297 - 298 . ( 3 ) . اصول كافى ، ج 1 ، كتاب الحجّة ، باب ان الحجّة لاتقوم للّه على خلقه الابامام .