شرايط غيرعادى و در گرم‌ترين زمان و با تمهيد آن همه‌ى مقدمات و شرايط ، حكيمانه به نظر نمىرسد . و ما نبايد حوادث تاريخ اسلام را به گونه‌اى تفسير كنيم كه حكمت و درايت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله زير سؤال برود . امّا مسأله‌ى رهبرى امت اسلامى از چنان اهمّيّتى برخوردار است ، كه روشن ساختن آن در آن شرايط و با آن مقدّمات كاملا عاقلانه و حكيمانه است . « 1 » پاسخ به يك اشكال برخى ، در تبيين حكيمانه بودن قول و فعل پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بنابراين كه مقصود از مولى در حديث غدير ، محبت و نصرت باشد ، گفته‌اند : از آن‌جا كه در سفر امام على عليه السّلام به يمن ، تصميم‌گيرىهاى او در مورد غنايم براى برخى از همراهيان خوشايند نبود ، و آنان نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از على عليه السّلام شكوه نمودند ، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله مىخواست با اقدام و گفتار خود در غدير خم توجه همگان را به لزوم محبّت ورزيدن به على عليه السّلام جلب كند . « 2 » پاسخ اين است كه آن‌چه در سفر يمن رخ داده بود به عده اندكى از مسلمانانى كه به حج آمده بودند اختصاص داشت ، در اين صورت جمع كردن همه‌ى حاجيان در آن شرايط غيرعادى ، چه وجهى داشته است ؟ گذشته از اين ، مناسب اين بود كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بدون فوت وقت و بىدرنگ اشتباه آن عدّه را به آنان يادآور شود ، به

--> ( 1 ) . ر . ك : المراجعات : ص 201 - 204 ؛ الغدير : 1 / 370 - 382 . ( 2 ) . اين مطلب را شيخ سليم بشرى در بحث‌هاى خود با امام شرف الدين عاملى مطرح كرده است . المراجعات ، شماره‌ى 57 .