على ربانى گلپايگانى

140

درآمدى به شيعه شناسى ( فارسى )

پاسخ به يك اشكال همان‌گونه كه بيان گرديد ، اراده‌ى مورد نظر در آيه‌ى تطهير اراده‌ى تكوينى است و در اراده‌ى تكوينى تخلّف راه ندارد . بدين جهت طهارت اهل بيت عليهم السّلام از هرگونه پليدى و انحراف امرى است قطعى و تخلّف‌ناپذير . در اين‌جا اين اشكال مطرح مىشود كه آيا غير اختيارى بودن عصمت با مختار بودن اهل بيت عليهم السّلام منافات ندارد . به عبارت ديگر ، تكوينى بودن اراده ، در آيه‌ى تطهير زمينه طرح شبهه‌ى جبرى بودن افعال اهل بيت عليهم السّلام را فراهم مىسازد . پاسخ اين است كه مفاد اراده‌ى تكوينى چيزى جز عصمت و مصونيت از گناه و خطا نيست ، و مصونيت از خطا با اختيارى بودن فعل منافات ندارد ؛ زيرا عصمت اسباب ويژه‌اى دارد كه خداوند آنها را در اختيار معصومان نهاده است . و آن عبارت است از علم قطعى آنان به عظمت معبود از يك سوى ، و عواقب و آثار ناگوار گناه از سوى ديگر . اين علم ويژه ، اراده‌ى قطعى و جزيى نسبت به طاعت و ترك معصيت را در پى دارد . و نتيجه آن چيزى جز عصمت از گناه نيست . حال ، چه تفاوتى وجود دارد كه اين علم ويژه از آغاز در اختيار فرد يا افرادى قرار داده شود ، يعنى موهبتى و افاضى باشد ، يا اين‌كه پس از گذشت مدتى و در پى يك سلسله اعمالى بر او اعطا گردد ، يعنى اكتسابى باشد . آن‌چه مهم است اين است كه عصمت ، حقيقت و ذات معصوم را كه انسان است دگرگون نمىسازد ، و صدور گناه از انسان از آن نظر كه انسان است امرى است ممكن ، اگرچه با داشتن صفت عصمت ناممكن خواهد بود .

--> 313 و كتاب آية التطهير تأليف شيخ محمد مهدى آصفى رجوع شود .