عثمان ، شيعه معاويه و شيعه آل سفيان و . . . ، « 1 » ولى بنابر نقل ابو حاتم و مفيد ، تنها با اضافه كردن الف و لام بدان ، براى پيروان امام على عليه السّلام و « شيعه » به معناى اصطلاحى آن به كار مىرفت . « 2 » با اين‌حال ، پيامد كثرت و غلبهء استعمال اين واژه در گذر زمان ، به گونه‌اى بود كه اين نام بدون قرينه و بدون الف و لام نيز به پيروان امام على عليه السّلام و معتقدان به مكتب اهل بيت عليهم السّلام و در مقابل اهل سنّت اطلاق مىشد . و دور نيست كه بگوييم : برخى از احاديث مدح‌آميز پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دربارهء ياران و همراهان امام على عليه السّلام و تصريح آن حضرت به واژهء و اصطلاح « شيعة على » - كه به آن اشاره خواهد شد - چنين تأثيرى برجاى گذاشته است . و به همين خاطر تلاش جهتمند مخالفان تفكر شيعى در نفى و انكار اين واژهء مصطلح براى شيعهء امام على عليه السّلام ، به بهانهء عدم پيروى واقعى آنان از اهل بيت عليهم السّلام ، و يا دست و پا كردن احاديث ساختگى عليه آنان و معرفى صاحبان اين مكتب با لقب قدح‌آميز « رافضى » به جاى شيعى « 3 » ، تلاشى بىنتيجه بوده است . گزارش ديدگاه‌هاى مختلف در تعريف اصطلاح « شيعه » نيز اين مطلب را روشن‌تر خواهد كرد . 2 . كاربرد تاريخى واژهء شيعه پژوهشگران در اين‌كه اين اصطلاح با گذشت زمان بر ديگر كاربردهاى لغوى آن غلبه پيدا كرده و نام عمومى پيروان و شيعيان امام على عليه السّلام شده ، اختلاف چندانى ندارند . با اين‌حال ، هيچ‌يك از آنها تصوير روشنى از زمان پيدايش و بروز اين

--> ( 1 ) . يعقوبى ، تاريخ اليعقوبى ، ج 2 ، ص 197 ؛ دينورى ، الاخبار الطوال ، ص 194 - 196 ؛ صحيح مسلم ، ج 2 ، ص 168 و 170 ، باب « جامع صلاة الليل و من نام عنه او مرض » ؛ ابن ابى عاصم ، كتاب السنه ، ج 2 ، ص 454 ؛ طبرى ، ابن جرير ، تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 53 - 54 ؛ نشار ، همان ، ج 2 ، ص 35 - 36 . ( 2 ) . رازى ، ص 261 ؛ مفيد ، اوائل المقالات ، ص 2 . ( 3 ) . نك : ابن تيميه ، منهاج السّنّه ، تحقيق محمد رشاد سالم ، ج 1 ، ص 7 - 8 و ج 4 ، ص 137 ؛ احسان الهى ظهير ، الشيعة و اهل البيت ، ص 52 ، قفارى ، ج 1 ، ص 31 - 32 و 53 - 56 .