و جماعت را به هفت فرقه تقسيم كرده « 1 » ، باز هريك از فرقه‌هاى كلامى مطرح را زير اين هفت فرقه مىگنجاند . نويسنده با تكيه بر ديگر گزارش‌هاى علم فرقه‌شناسى ، به تقسيم‌بندى فرقه‌هاى شيعى پرداخته و آنان را در چهار دسته بزرگ نصيريّه ( سبائيه ) ، زيديه ، اسماعيليه و اماميه اثناعشرى معرفى مىكند . گزارش او از فرقه‌هاى غالى اگرچه همراه با نقد و ردّ و انكار برخى از نام‌گذارىها است ، اما برطبق شيوه بسيارى از ارباب ملل و نحل كه ميانه خوبى با شيعيان نداشته‌اند و به خلط اصطلاحات فرقه‌اى مشهورند ، عمل كرده است . به عنوان مثال در تقسيم‌بندى خود ، فرقه‌هاى هشاميه ، يونسيه ، زراريه و نعمانيه را در عداد فرقه‌هاى غلات شيعه قرار داده است . نويسنده همانند ديگر فرقه‌نگاران ، اولين فرقه شيعى را سبائيه و هشام بن حكم را به همراه احمد حنبل و يحيى بن معين و سفيان جزء مشبّهه و مجسّمه مىپندارد ، سه بخش پايانى كتاب در تبيين و دفاع از عقايد و اثبات اهل نجات بودن شيعيان اثناعشرى و رفع شبهه از ديدگاه‌هاى آنان است . صفحات قابل توجهى از اين كتاب به گزارش و تحليل برخى از احاديث جعلى اختصاص يافته كه از سوى عده‌اى از سنيان دامن زده شده است . « 2 » 14 . المنية و الامل فى شرح كتاب الملل و النحل ؛ احمد بن يحيى مرتضى ( - 840 ق ) ، تصحيح : محمد جواد مشكور . اين اثر توسط مؤلف زيدى كه داراى گرايش اعتزالى در كلام است ، نگاشته شده است . گزارش‌هاى وى از فرق اسلامى ، به ويژه شيعيان درهم ، پراكنده و عارى از بررسى منظم و علمى است و نمىتوان بر اساس آن فهرست يك دستى از فرق شيعى ارائه كرد .

--> ( 1 ) . اصحاب داوود ( ظاهريه ) ؛ اصحاب ابو حنيفه ؛ اصحاب مالك ؛ اصحاب شافعى ؛ اصحاب احمد ؛ كلابيه و صوفيه . ( 2 ) . نك : همان ، ص 167 - 171 .