بىطرفى - نتوانسته از موضع‌گيرىها و گزارش‌هاى جهت‌دار و گاهى همراه با جدل‌هاى كلامى دربارهء فرقه‌هاى اسلامى و از جمله برخى از جريان‌هاى شيعه امامى بىبهره باشد . « 1 » درست است كه در عصر وى ( عصر غيبت صغرا ) هنوز عنوان « شيعه اثنى عشريه » اصطلاحى جاافتاده و چندان مشهور نبود ، اما كم‌رنگ نمودن و عدم اشاره به حضور و تفكر آنها به عنوان يكى از جريان‌هاى اصيل شيعى ، توسط جهان‌ديده‌اى چون وى بسيار قابل تأمل است . سزامند ذكر اينكه ابو الحسن اشعرى كه معاصر وى بوده قطعيه ( و يا اثنى عشريه ) و به تعبير وى قايلان به منصوص بودن امامت امامان دوازده‌گانه را ، جمهور شيعه مىداند . « 2 » 2 . فرق الشيعة ، ابو محمد حسن بن موسى نوبختى ( م - 310 تا 300 ق ) . اين كتاب يكى از منابع اصلى شناخت فرقه‌هاى شيعى در زمان حيات امامان شيعه به شمار مىآيد . ملل و نحل‌نگاران پس از نوبختى در بيان تعداد و كثرت‌نمايى فرقه‌هاى شيعى پا فراتر از وى نگذاشته‌اند ، بلكه كمتر از او نيز شمارش كرده‌اند . محور انشعاب فرق شيعى در اين اثر ، موضوع امامت و رهبرى و اختلاف ديدگاه گروه‌هاى شيعى در مصاديق و شرايط امامت است ، درست است كه وى يكى از متكلمان بزرگ شيعه اماميه قلمداد شده و محور افتراق و انشعابات گروه‌هاى شيعه را بر اساس انشعاب از امامت امامان دوازده‌گانه شيعى قرار داده ، اما بىطرفى او در بيان اختلافات ديگر دسته‌هاى شيعيان كاملا مشهود است . وى اصل و اساس شيعه را از زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دانسته است « 3 » و اولين گروه از شيعه را كه به ناسزاگويى خلفا پرداخت و گزافه‌گويى را پيشه خود كرد ، سبائيه به رهبرى عبد الله بن سبا

--> ( 1 ) . از جمله مواضع و برخوردهاى وى را با جريان اهل سنت ( به تعبير وى مرجئه ) و قدريان بنگريد : صفحات 266 - 275 ، برخورد وى را با برخى از جريان‌هاى شيعى كه بعدها عنوان شيعه اثنى عشرى را به خود گرفت نك به : مقدمه سامرايى و نيز صفحات 288 - 289 ، 291 همين كتاب . ( 2 ) . اشعرى ، همان ، ص 96 ، 97 ، 101 . ( 3 ) . نوبختى ، ص 18 .