پيروى براى مذهب جعفر نشناسانده است . « 1 » به‌هرحال مذهبى كه توانست خود را در مركز خلافت اسلامى حفظ كرده و حضور قاطع خود را نگه دارد ، مذهب امامى بود كه به فرزند امام عسكرى عليه السّلام حضرت حجة بن الحسن العسگرى ( عج ) ايمان آورد و توانست عمده شيعيان را در مسيرى مشخص هدايت كند . اين نشانگر آن است كه اقدامات صورت گرفته و مقدماتى كه از پيش براى چنين تحولى ترتيب داده شده بود ، از چنان دقت و استحكامى برخوردار بود كه به راحتى از گرفتارى اكثريت شيعه در وادى فرقه‌سازىهاى مخرب ، جلوگيرى كرده است . اضافه بر آن ، آن دسته از احاديث نبوى كه از امامت ائمه اثنىعشر سخن به ميان آمده بود و بطور ناخواسته توسط محدثان اهل سنت نيز ترويج مىشد ، از آن پس جاى خود را بازكرد و اسباب تقويت بيشتر شيعه اثنىعشرى و اعتقاد به امام دوازدهم عليه السّلام را فراهم ساخت . با اين‌همه قابل انكار نيست كه موضوع غيبت به سادگى براى جامعه شيعه حل نشده و در دهه‌هاى پايانى قرن سوم و نيز قرن چهارم ، دشوارىهاى زيادى در اين زمينه در جامعه شيعه به وجود آمد و موجب پديده‌اى به نام « حيرت » شد . « 2 » اين مشكل محدثان و متكلمان امامى را بر آن داشت تا به تفصيل دربارهء مسئله غيبت و رفع حيرت تاريخى به تاليف و خلق آثارى در اين‌باره بپردازند و ابعاد آن را روشن كنند . « 3 »

--> ( 1 ) . طوسى ، الغيبه ، ص 137 . ( 2 ) . نگاه كنيد به مقدمه آثارى كه دربارهء غيبت نگاشته شده و از حيرت شيعيان سخن مىگويند . مثلا بنگريد مقدمه كتاب الغيبه نعمانى و نيز كتاب اكمال الدين ابن بابويه . همچنين گزارش نوبختى و قمى از فرقه‌هاى شيعى بعد از امام عسگرى البته اين بدين معنا نبود كه هيچ‌كس از تولد آخرين فرزند امام عسگرى يعنى حضرت حجت خبر نداشته باشد چرا كه بودند برخى از شيعيان مورد اعتماد و نيز وكلاى آن حضرت كه از اين موضوع باخبر بودند و بزرگان شيعى به نام برخى از آنها اشاره كرده‌اند ( از جمله بنگريد : الاشارد ، ص 350 - 351 ) . ( 3 ) . براى شناسايى اين كتب بنگريد : ساحت مقدماتى كتاب تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم نوشته جانم حسين و نيز كتاب تحليل تاريخى نشانه‌هاى ظهور نوشته مصطفى صادقى و نيز دربارهء سير كتاب‌نويسى دربارهء مساله غيبت بنگريد : نور مهدى عليه السّلام ، مقاله سير تاريخى غيبت امام ، ص 77 - 95 .