در اين دوره نيز امامان و شيعيان آنها در فضاى تقيه سياسى ، اجتماعى و كلامى زندگى مىكردند . « 1 » با اين‌حال بنابر دلايلى ، از جمله كمى فرزندان آن بزرگان ، خبرگى بيشتر شيعيان در شناخت امام و ارتباط تشكيلاتى آنها با امامان از يك طرف و رضايت نسبى خلفا به امامت مذهبى و علمى امامان ، انشعابات بزرگ و قابل ملاحظه در آن عصر گزارش نشده است . اگرچه حضور فرقه‌هايى كه قبلا شكل گرفته بودند به قوت خود باقى بود اما پيدايش اختلافات اين عصر را بايد اختلافات موردى ، جزئى و غير ماندگار دانست . البتّه تجربيات تلخ گذشته نيز موجب شده بود كه شيعيان با هوشمندى بيشترى حركت كنند . در اينجا به گزارش اجمالى اين اختلافات مىپردازيم . پس از رحلت امام رضا در سال 202 هجرى يكى از مشكلات فكرى كه پيش آمد موضوع سن امام جواد و شبهه در شايستگى آن حضرت براى امامت با توجه به كمى سن او بود . اين مشكل موجب بحث‌ها و گفت‌وگوهايى ميان اصحاب شيعى امام رضا شد نبودن پسرى غير از امام جواد براى آن امام ، موجب شد كه جامعه شيعى در آن زمان با تفرق قابل ذكرى روبه‌رو نشود . با اين‌حال اختلاف مورد اشاره در ايجاد حيرت شيعيان در باب امامت بىتأثير نبود . البته بعد از آن حضرت از گروهى مجهول به نام مؤلفه كه بعد از امام رضا به واقفيه پيوستند ياد شده است . « 2 » امام هادى عليه السّلام نيز پس از رحلت امام جواد همانند پدرش در سن هفت‌سالگى به امامت رسيد و مشكل خاصى در امر امامت آن امام بروز نكرد . اما در اواخر دوره امامت آن حضرت گروهى به امامت فرزندى از فرزندان آن وى به نام محمد كه در دوران حيات امام هادى عليه السّلام در سامرا درگذشته بود معتقد شدند و گفتند : از اين جهت كه امام هادى عليه السّلام از جانشينى او خبر داده و چون دروغ بر امام روا نيست و در اين مقام « بدا » نيز جايى ندارد پس

--> ( 1 ) . براى اطلاع از تقيه اين امامان نك : صفرى ، نعمت الله ، نقش تقيه در استنباط احكام ، ص 120 - 127 . ( 2 ) . بنگريد : فرق الشيعة ، ص 88 - 91 .