الف ) اختلاف افكار و سلايق مسلمانان تفاوت‌هاى روحى انسان‌ها ، سليقه‌ها ، روش‌ها و افكار و نقش برجسته آن در اختلاف نظريه‌ها و برداشت‌هاى متفاوت از متون و ظواهر دينى بر هيچ فردى پوشيده نيست . افراد بشرى به دلايل مختلف وراثتى ، اقليمى ، اجتماعى و تربيتى « 1 » از دلبستگىها ، منش‌ها ، بينش‌ها و گرايش‌هاى فكرى متفاوتى برخوردارند . از اين‌رو ، عده‌اى گفته‌اند تاريخ فلسفه و تفكر در واقع تاريخ نزاع مزاج‌هاى مختلف بشرى است . « 2 » اهميت اين عامل و بسط بيشتر آن در اين نوشتار بدين جهت است كه هريك از عوامل ديگر نيز به گونه‌اى تحت الشعاع اين عامل قرار مىگيرد . اين موضوع هم مورد تصريح آيات قرآنى قرار گرفته و هم به امضاى مفسران و حاملان آن رسيده است . در قرآن مجيد نه‌تنها به اختلاف درجات افراد در هدايت‌پذيرى و ديگر ظرفيت‌ها اشاره‌شده « 3 » و به‌طور صريح مىگويد : وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً « 4 » ، بلكه به وجود تفاوت و تفاضل درجات پيامبران و حتى اختلاف سلايق آنان تصريح دارد . « 5 » از همه روشن‌تر ، آياتى چند از قرآن مجيد است كه مىگويد : وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً . . . * و يا لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً واحِدَةً . . . ؛ « 6 » اگر خداوند مىخواست همه شما ( ايشان ) را يك امت قرار مىداد . همچنين آياتى بدين مضمون وجوددارد كه اگر خداوند مىخواست همه مردم ايمان

--> ( 1 ) . براى اطلاع از مباحث علمى و روانشناختى اين مبحث بنگريد : على اكبر شعارى ، درآمدى بر روانشناسى انسان ، ج 1 و جهت اطلاع از تاثير وراثت و محيط بر انسان رجوع شود به نرمال « ل جان » اصول روانشناسى ، ترجمه و اقتباس محمود ساعتچى . ( 2 ) . ابو زهره ، محمد ، تاريخ المذاهب الاسلامية ، ص 8 . ( 3 ) . رعد : 17 ، اسراء : 84 ، انعام : 165 . ( 4 ) . يعنى شما را به گونه‌اى مختلف آفريده است ( نوح : 14 ) . ( 5 ) . بقره : 253 ، اسراء : 55 ، بقره : 285 ، اعراف : 15 ، كهف : 59 - 82 ، انبياء : 79 ، نساء : 82 . ( 6 ) . مائده : 48 ، نحل : 93 ، شورى : 8 .