مشاجرات سادات حسنى و حسينى دچار ترديد شده و گفتند بهتر است صبر كنيم تا ببينيم كه خود اين دو شاخه بر چه‌كسى اتفاق نظر مىكنند « 1 » ؛ البته آرزويى كه هيچ‌گاه برآورده نشد . با اين‌حال ديگر پيروان ائمه نيز در انتخاب امامان و نوع نگاه خود به ويژگىهاى امام هم‌داستان نماندند . درست است كه اين دسته از پيروان و اطرافيان شيعى امامان - بر خلاف گروه‌هاى كيسانى و زيدى - به تسلسل ، تعيين ائمه از پيش خدا و بايستگى معرفى آنها توسط امام قبلى اعتقاد داشتند . با اين همه بنابر گزارش‌هاى متكلمان و ملل و نحل‌نگاران شيعى همواره و بعد از درگذشت هر امامى با بحران تعيين امام روبرو مىشدند و به تبع آن ، مصاديق مختلفى را براى امامت گزينش مىكردند « 2 » به استثناى افراد غالى كه مدعيات آنها فراتر از موضوع امام و امامت بود ، شكل‌گيرى گروه‌هاى از بين رفته و يا باقيمانده‌اى چون ، ناووسيه ، اسماعيليه ، واقفيه ، و قطعيه را بايد با توجه به چنين عاملى مورد توجه قرار داد . در اينجا به بررسى اين مهم در دو محور جداگانه مىپردازيم . الف ) سردرگمى در مصداق واقعى امام خاستگاه اصلى اين بحران را بيشتر بايد در محذورات و محدوديت‌هاى سياسى و مذهبى امامان در معرفى و تبيين روشن ويژگىها و مصاديق خاص رهبرى و نيز پراكندگى اصحاب شيعى آنان در مناطق مختلف و دور از امامان جست‌وجو كرد . « 3 » امامان كم‌وبيش و با توجه به شرايط ، البته براى افراد خاص به تبيين جايگاه

--> ( 1 ) . اشعرى قمى ، ص 19 ( 2 ) . اين مهم را علاوه بر فرق الشيعة ، نوبختى و كتاب المقالات و الفرق ، بنگريد در گزارش شيخ مفيد در كتاب الفصول المختارة ، ص 305 - 327 . ( 3 ) . البته اين امر به معناى انكار كلى و ادعاى فقدان نصوص بر امامت - آن‌گونه كه برخى تصور كرده‌اند نيست . براى اطلاع از اين تصور و توهم باطل ، نك : حيدر على قلم‌داران ، شاهراه اتحاد .