على آقا نورى
203
خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )
گاهى به پنهانكارى در امر امامت خود مجبور مىساختند . « 1 » به علاوه اينكه اخذ كمكهاى مالى و وجوهات شرعى توسط آن بزرگواران را از اصحاب و پيروان خود نيز برنمىتابيدند . « 2 » در مجموع ، سياست تقيه امامان و عدم همكارى با گروههاى فعال و تندرو علوى نهتنها موجب انشعاب شيعيان به دو گروه امامى و زيدى شد بلكه اسباب زباندرازى برخى از مخالفان راهورسم اهل بيت را نسبت به هر دو گروه فراهم ساخت . كشمش فكرى اين دسته با راهورسم امامان شيعه و اعتقاد شيعيان امامى به تسلسل امامت هرروز گستردهتر مىشد . تنازعات لفظى و ردّ و نقض متقابل هر يك از اين دو گروه از زمان امام جواد عليه السّلام به بعد و در قرن سوم به اوج خود رسيد . يك نمونه روشن آن را مىتوان با استناد به ديدگاهها و انتقادات تندوتيز امام قاسم رسى - يكى از برجستهترين پيشوايان و رهبران فكرى زيديه در قرن سوم -
--> ( 1 ) . به يك نمونه آنكه در كتاب ارشاد مفيد آمده است توجه كنيد : « معاوية بن وهب از سعيد سمان روايت كند كه گفت : من شرفياب خدمت امام صادق عليه السّلام بودم كه دو تن از مردمان زيدى مذهب بر آن حضرت درآمدند و به او گفتند : آيا در ميان شما امامى كه پيروىاش واجب باشد هست ؟ حضرت ( تقيه كرده ) فرمود : نه . گفتند : مردانى راستگو از جانب تو به ما خبر دادند كه تو چنين مىگويى ( و خود را امام مفترض الطاعة مىدانى ) ؟ و گروهى را نام بردند - ( كه اينان چنين سخنى گفتهاند ) - و گفتند : اينان مردمانى پارسا و خردمندند و تكذيب نشوند ( يعنى نسبت دروغگويى به ايشان نتوان داد ) پس امام صادق عليه السّلام غضبناك شد و فرمود : من چنين دستورى به ايشان ندادهام . آن دو نفر چون غضب آن جناب را ديدند از نزدش بيرون رفتند . ( سعيد گويد : ) پس آن حضرت به من فرمود : آيا اين دو مرد را مىشناسى ؟ گفتم : آرى ، اين دو مرد از اهل بازار ما و در زمرهء زيديه هستند ، و اينان چنين پندارند كه شمشير رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در نزد عبد الله بن حسن است ( مقصود عبد الله بن حسن بن حسن است كه معروف به عبد الله محض بود ) . فرمود : دروغ گفتند خدايشان لعنت كند ، به خدا آن شمشير را عبد الله بن حسن نه با دو چشم خود ديده و نه با يك چشم و نه پدرش آن را ديده است ، مگر اينكه نزد على بن الحسين عليه السّلام ديده باشد ، و اگر راست مىگويند ، پس آن نشانهاى كه در دستهء آن است چيست ؟ و آن نشانهاى كه در تيغهء آن است كدام است ؟ همانا نزد من است شمشير رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، و همانا پيش من است » . ارشاد مفيد ، ترجمه رسولى محلاتى ، ج 2 ، ص 181 . ( 2 ) . نمونههايى از اعتراض آنان را در مورد اخذ وجوهات توسط امامان شيعه بنگريد در كتاب الاشهاد نوشته ابو زيد علوى و نيز رساله الرد على الروافض من اهل الغلو نوشته امام قاسم رسى .