نمىساخت . از اين‌روى اهتمام امامان در اين دوره به حفظ و ترويج مكتب و علاقه‌مندان به مكتب اهل بيت با روش تقيه « 1 » و گاهى با استفاده از مناسبت‌هايى نظير مراسم حج و مهم‌تر از آن به وسيلهء تشكيلاتى به نام سيستم وكالت معطوف شده بود . سيستمى كه از دوره‌هاى قبل بنيان نهاده شده بود . طرفه آنكه امامان شيعه با توجه به مشكلات و محروميت‌ها و به خاطر كسب منافعى بالاتر و جلوگيرى از فشار دستگاه خلافت به شيعه و رهبرى آن نمىتوانستند به شكل آشكار به تبيين امامت خود بپردازند آنان اگرچه پيوسته بر اصل مسئله امامت پاى مىفشردند ولى از روشن‌سازى شئون جزئىتر و بيان مصاديق « 2 » آن ، كه براى مخالفان داخلى و خارجى حساسيت‌برانگيز بود چاره‌اى جز ملاحظه زمان و مكان نداشتند و اين خود موجب اختلافات چندى شد كه در فصل بعدى بدان مىپردازيم .

--> ( 1 ) . دربارهء مواردى از تقيه آن بزرگان بنگريد : صفرىفروشانى ، نعمت الله ، نقش تقيه در استنباط ، ص 118 - 128 . ( 2 ) . جالب است بدانيم امامان نه‌تنها از دستگاه خلافت كه از سعايت و خراب‌كارى اقوام و خويشاوندان خود نيز مىترسيد و به عنوان نمونه وقتى ابو خالد كابلى از امام عليه السّلام درخواست مىكند كه قائم را معرفى كند به وى مىگويد « لو كنت محدثا به احدا لحدثتك و لقد سئلتنى من امر لو انّ بنى فاطمه عرفوه حرصوا على ان يقطعوة بضعه بضعه » ( معجم احاديث المهدى ، ج 4 ، ص 229 ) .