مقدمه به نام خداوند جان و خرد در پىجويى انديشه تشيع و در بازگشت به سرچشمه‌هاى آن ، پژوهندگان به پرسش‌هايى برمىخورند كه پاسخگويى به آنها يكى از نخستين وظايف شيعه‌پژوهى است . يكى از اين پرسش‌ها ، چگونگى بسط و گسترش فرهنگ تشيع و چگونگى پراكندگى آن در ميان گروه‌ها و گرايش‌هاى مختلف بوده است . سؤال‌هايى از اين دست كه چرا پيروان و شيعيان اهل بيت عليه السّلام و نزديك‌ترين افراد به آن خاندان دچار اختلاف و انشعاب گسترده شدند ؟ چرا بعد از درگذشت و يا شهادت هريك از امامان بين شيعيان انشعاب جديدى رخ مىنمود ؟ چرا برخى از فرزندان امامان كه نزديك‌ترين افراد به آن بزرگان بودند هرازگاهى پرچم مخالفت برمىافراشتند و فرقه‌اى جديد مىساختند تا جايى كه اين امر نه تنها اسباب سرزنش ديگر گروه‌ها را نسبت به مكتب اهل بيت عليه السّلام فراهم مىساخت بلكه موجب شد كه پس از آن نيز برخى به طعنه حديث افتراق امت ( تقسيم مسلمانان به 73 فرقه ) را بر شيعيان منطبق بدانند و عده‌اى براى شيعيان نزديك به سيصد فرقه دست و پا كنند . رسالت اصلى اين نوشتار پاسخ به اين‌گونه پرسش‌هاست كه در هفت فصل سامان گرفته است . البته تلاش شده تا هريك از فصول ، در عين ارتباط با يكديگر ، بتواند به‌طور مستقل مورد مطالعه قرار گيرد ؛ اما ارتباط هريك از مباحث آن نيز با توضيحات پيش‌رو روشن‌تر خواهد شد .